Bohater romantyczny - zwycięzca czy moralny przegrany? Wybrane postaci literackie

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 10.08.2024 o 10:04

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 5.08.2024 o 13:28

Bohater literacki to postać, która odgrywa kluczową rolę w fabule utworu literackiego. W literaturze wyróżniamy różnorodne typy bohaterów, w tym bohatera pozytywnego, który uosabia wartości moralne i dąży do przezwyciężenia trudności, antybohatera, odzwierciedlającego cechy negatywne i często postępującego wbrew moralnym zasadom, oraz postać tragiczną, której losy determinowane są przez nieuchronny tragizm, prowadzący do klęski mimo szlachetnych intencji. Epoka romantyzmu wykształciła specyficzny typ bohatera, który różni się od wcześniejszych w literaturze przez dominację emocji, silny indywidualizm oraz bunt przeciwko normom społecznym.

Romantyzm, według profesora Kleinera, to epoka różnorodna i pełna wewnętrznych sprzeczności, gdzie bohaterowie literaccy często balansują na granicy wielkości i klęski. To właśnie w tej epoce powstało pytanie, które stawiamy sobie w niniejszej pracy: Czy bohater romantyczny jest zwycięzcą, czy moralnym przegranym? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przyjrzymy się losom trzech postaci: Gustawa-Konrada z „Dziadów” Adama Mickiewicza, Kordiana z utworu o tym samym tytule Juliusza Słowackiego oraz Jacka Soplicy z „Pana Tadeusza” Mickiewicza.

Bohater romantyczny to postać naznaczona wewnętrzną walką, rozdarciem i „rozdwojeniem w sobie”. Kluczowe dla jego egzystencji są idee miłości i patriotyzmu. Przeżywa on głęboki konflikt z otaczającym go światem, co nierzadko prowadzi do jego samotności. W literaturze zachodnioeuropejskiej romantyczni bohaterowie, jak Werter z powieści Goethego, często przedstawiani są jako nieszczęśliwi kochankowie, podczas gdy w polskim romantyzmie bohaterowie, jak Gustaw-Konrad i Kordian, łączą w sobie miłość osobistą z miłością do ojczyzny, stając się jednocześnie nieszczęśliwymi kochankami i bojownikami o wolność.

Gustaw-Konrad, bohater „Dziadów” Mickiewicza, to postać, którą warto przeanalizować, aby zrozumieć, dlaczego może być postrzegany jako moralny przegrany. Gustaw, przesiąknięty ideą miłości romantycznej, całkowicie idealizuje ukochaną, której zdrada doprowadza go do samobójstwa. Jego transformacja w Konrada symbolizuje przejście od romantycznego uczucia miłości do fanatycznego patriotyzmu. W „Wielkiej Improwizacji” Konrad staje do walki z Bogiem o „rząd dusz”, co ostatecznie kończy się jego omdleniem, metaforą totalnej przegranej. Jego przemowa „Ja i Ojczyzna to jedno” ukazuje kompletną identyfikację z narodem, jednak jego nacjonalistyczne proroctwo nie ma szans realizacji, co potwierdza jego upadek jako indywidualisty, który nie znalazł harmonii ani z Bogiem, ani z otaczającymi ludźmi.

Podobną ścieżką kroczy Kordian, bohater dramatu Słowackiego. Młody Kordian również przeżywa idealizację miłości, której rozczarowanie prowadzi go do prób samobójczych. Jego dalsze życie to opowieść o poszukiwaniu sensu, gdzie doświadczenia miłosne z Wiolettą kończą się odkryciem cynizmu i fałszu. Kordian jako patriota próbuje odnaleźć swoje miejsce na tle wielkich wydarzeń historycznych. Jego usamodzielnienie się na Mont Blanc i deklaracja „Jam jest posag człowieka na posągu świata” symbolizuje ambicję jednostki. Jednakże wyprawa do cara, gdzie popada w obłęd, oraz nieudane zamierzenia rewolucyjne tylko potwierdzają jego samotność jako paraliżującą siłę. Trafienie Kordiana do domu wariatów jest symbolicznym wykładnikiem jego moralnej przegranej.

W kontrast do Gustawa-Konrada i Kordiana, postać Jacka Soplicy (późniejszego księdza Robaka) z „Pana Tadeusza” przedstawia inny typ romantycznego bohatera, który może być uznany za moralnego zwycięzcę. Jego nieszczęśliwa miłość do Ewy nie prowadzi do całkowitego upadku, lecz staje się bodźcem do dalszego rozwoju i przezwyciężenia bólu. Poświęcenie się dla szczęścia młodego Tadeusza oraz walka u boku Napoleona ukazują, że jego patriotyczne działania są produktywne i pełne pokory. Jacek Soplica, mimo początkowej współpracy z Moskalami, nawraca się i staje się konspiratorem, organizatorem zrywu narodowego. Jego działalność emisaryjna, integracyjna i ostateczne poświęcenie dla innych wyróżnia go jako bohatera, który odniósł moralne zwycięstwo dzięki pokorze i oddaniu sprawom wyższym niż własne ambicje.

Stąd ostateczne oceny poszczególnych bohaterów romantyzmu mogą być różnorodne. Gustaw-Konrad i Kordian reprezentują postacie moralnych przegranych, których pycha, egoizm oraz nierealizowalne ambicje przyczyniają się do ich klęski. Natomiast Jacek Soplica to przykład moralnego zwycięzcy, który przezwycięża swoje słabości i poświęca się dla ojczyzny i innych ludzi, co prowadzi do harmonii i afirmacji jego wartości.

Postaci bohaterów romantycznych odzwierciedlają uniwersalne cechy, które są bliskie każdemu z nas, przedstawiając głębokie emocje i duchowe poszukiwania. Dzięki nim romantyczni bohaterowie w literaturze pozostają wciąż aktualni i stanowią wzorce do rozważań i interpretacji w późniejszych epokach. Bohater romantyczny to złożona postać, której losy są różnorodne i pełne wewnętrznych zmagań. Ostateczny charakter bohatera (moralny przegrany czy zwycięzca) zależy od jego wyborów, walk z wewnętrznymi demonami oraz relacji z innymi ludźmi i Bogiem.

Historia literatury zna zarówno tych, którzy upadli, jak i tych, którzy odnieśli triumf, co ukazuje wielowymiarowość i bogactwo ludzkich doświadczeń oraz dylematów moralnych. Bohaterowie romantyczni z jednej strony inspirują, z drugiej jednak ostrzegają przed zgubnymi skutkami absolutyzmu i egoizmu. Ich dziedzictwo stanowi cenną lekcję dla każdego, kto pragnie zgłębiać literaturę i własne życie duchowe.