Motyw zwycięstwa i klęski w literaturze – omów zagadnienie w oparciu o wybrane przykłady.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.08.2024 o 19:05

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 6.08.2024 o 18:38

Literatura pełna jest motywów, które odzwierciedlają fundamentalne aspekty ludzkiego doświadczenia. Jednym z najbardziej uniwersalnych motywów, który można odnaleźć w dziełach różnych epok i kultur, jest motyw zwycięstwa i klęski. W niniejszej pracy przybliżę ten motyw, analizując dwa wybrane utwory: tragedię "Antygona" Sofoklesa oraz nowelę "Siłaczka" Stefana Żeromskiego. Każde z tych dzieł, pomimo znacznych różnic w kontekście historycznym, społecznym i kulturowym, w unikalny sposób podejmuje temat walki o swoje przekonania, konsekwencje dokonywanych wyborów oraz nieuchronność pewnych porażek.

*"Antygona" Sofoklesa*

Tragedia "Antygona" Sofoklesa jest jednym z najważniejszych dzieł literatury starożytnej Grecji, które skupia się na skomplikowanych relacjach międzyludzkich oraz na konflikcie jednostki z władzą. Utwór przedstawia losy Antygony, siostry poległych w bitwie o tron Teb Polinejkesa i Eteoklesa, oraz jej trudnej decyzji sprzeciwu wobec dekretu króla Kreona, który zakazał pochówku Polinejkesa jako zdrajcy.

*Krótki zarys fabularny*:

Wkrótce po śmierci braci Antygona staje przed dylematem. Kreon, nowy król Teb, zabrania pochowania Polinejkesa, a kara za złamanie tego zakazu jest śmiercią. Pomimo ryzyka, Antygona decyduje się dochować bratu należnych mu rytuałów pogrzebowych, w myśl praw boskich stojących wyżej od ludzkich. Działania Antygony prowadzą do intensywnego konfliktu z Kreonem, ale także otwierają moralną debatę na temat obowiązków wobec rodziny i prawa boskiego versus prawa ziemskiego.

*Struktura dramatu*:

"Antygona" zbudowana jest według klasycznej struktury greckiej tragedii, której szczególnymi cechami są: prolog wprowadzający sytuację, parodos jako wejście chóru, epeisodiony jako dialogi i akcje, stasimony jako pieśni chóru oraz exodos – wyjście chóru z kulminacją i zakończeniem. Tragedia przestrzega zasady trzech jedności: miejsca, czasu i akcji, co dodatnie wpływa na koncentrację napięcia dramatycznego.

*Konflikt tragiczny*:

Centralnym punktem utworu jest konflikt tragiczny, który polega na nieuchronności wyborów prowadzących do katastrofy. Antygona i Kreon reprezentują odmienne wartości - obowiązek wobec bogów oraz porządek społeczny. W obu postaciach zauważamy, że los jednostki jest w tragedii greckiej podporządkowanysię przeznaczeniu, a działania bohaterów są często wynikiem nieuchronnych przeciwności losu.

*Motyw zwycięstwa*:

Choć Antygona ginie, jej postać odnosi moralne zwycięstwo. Jest wierna swoim przekonaniom, gotowa ponieść wszelkie konsekwencje, co czyni ją postacią heroiczną. Jej akt odwagi i niezłomności czyni z niej zwyciężczynię w oczach zarówno bogów, jak i widzów tragedii. Jej ofiara ma głębokie znaczenie, pokazując siłę moralną i etyczną jednej osoby przeciwko zorganizowanemu państwu.

*Motyw klęski*:

Kreon, mimo władzy i prób zachowania porządku, kończy w całkowitym osamotnieniu i rozpaczy. Straty, które ponosi – śmierć syna Hajmona i żony Eurydyki – są wynikiem jego zatwardziałości i braku umiejętności kompromisu. Jego klęska nie polega tylko na stracie najbliższych, ale również na utracie sensu życia i skazaniu siebie na wieczną mękę psychiczną.

*"Siłaczka" Stefana Żeromskiego*

"Siłaczka" to nowela Stefana Żeromskiego, która koncentruje się na problemach moralnych i społecznych młodej inteligencji polskiej na przełomie XIX i XX wieku. Główne postacie, Stanisława Bozowska i Paweł Obarecki, reprezentują dwie różne drogi życiowe i postawy wobec wyzwań, jakie stawia przed nimi rzeczywistość.

*Krótki zarys fabularny*:

Stanisława Bozowska, tytułowa Siłaczka, jest młodą nauczycielką, która poświęca swoje życie niesieniu oświaty i pomocy społecznej mieszkańcom prowincji. Jej znajomy, dr Paweł Obarecki, początkowo pełen zapału i idealizmu, z czasem rezygnuje z ambitnych planów, poddając się rzeczywistości.

*Bozowska jako symbol zwycięstwa*:

Bozowska symbolizuje moralne zwycięstwo mimo fizycznej klęski. Jej determinacja w dążeniu do poprawy warunków życia innych, pomimo własnych cierpień, choroby i braku zasobów, czyni ją postacią heroiczną. Jej tragiczna śmierć, choć z pozoru porażka, jest zwycięstwem ducha i idei, którym była wierna do końca.

*Obarecki jako przykład klęski*:

Paweł Obarecki, pomimo początkowego entuzjazmu, staje się symbolem klęski moralnej i zawodowej. Jego zderzenie z brutalną rzeczywistością, biurokracją oraz korupcją prowadzi do rezygnacji z ideałów. Obarecki zamienia swoje ideały na wygodne życie, stając się oportunistą pozbawionym dawnego zapału, co czyni jego klęskę jeszcze bardziej dotkliwą.

*Zakończenie*

W obu analizowanych dziełach motyw zwycięstwa i klęski ukazuje się w różnych wymiarach. W "Antygonie" Sofoklesa Antygona triumfuje moralnie, a Kreon ponosi dotkliwą porażkę osobistą. W "Siłaczce" Żeromskiego Bozowska może być uznana za moralną zwyciężczynię, choć fizycznie przegrywa, podczas gdy Obarecki reprezentuje klęskę duchową i ideową. Motyw ten pokazuje uniwersalność ludzkiej walki i dylematów, z którymi mierzyły się postacie zarówno w starożytnej Grecji, jak i w Polsce przełomu wieków. Obie historie uczą nas, że prawdziwe zwycięstwo często nie polega na wygraniu bitwy, ale na wierności własnym wartościom i ideałom, zaś największe klęski mają miejsce, gdy zdradzamy samych siebie.

Wnioskując, bohaterowie "Antygony" i "Siłaczki" są w pewien sposób związani z czasami i kulturą, w których żyli, ale ich dylematy są wszechstronnie ludzkie i aktualne. Antygona nie odstępuje od przekonań nawet w obliczu śmierci, a Bozowska podąża za marzeniami o lepszym społeczeństwie, mimo przeciwności losu. W literaturze, jak i w życiu, zwycięstwa i klęski mają różne oblicza, często zależne od perspektywy, z której na nie patrzymy.

*Bibliografia*

1. Sofokles, „Antygona”, tłum. Stanisław Dygat, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010. 2. Stefan Żeromski, „Siłaczka”, Wydawnictwo Literackie, 2019. 3. Artykuły naukowe i podręczniki szkolne dotyczące analizy literatury starożytnej i pozytywizmu.