Miłość w literaturze polskiej dziewiętnastego i początku dwudziestego wieku

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.07.2024 o 10:25

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.07.2024 o 9:30

Miłość to temat tak stary jak sama literatura; jest ona nieodłącznym składnikiem ludzkiego życia, a przez to – literackich opowieści. W literaturze miłość często przedstawiana jest jako uczucie wszechogarniające i wszechwypełniające, które wymaga od jednostki pełnego oddania i wpływa na jej percepcję świata. Miłość staje się motorem napędowym dla głównych bohaterów literackich dzieł, a jej intensywność i różnorodność nierzadko prowadzi do konfliktu między osobistymi uczuciami a obowiązkami społecznymi. To zderzenie miłości z wymogami społecznymi jest z kolei istotnym motywem, który przewija się w polskiej literaturze dziewiętnastego i początku dwudziestego wieku.

Literatura, będąca zwierciadłem społeczeństwa, często prezentuje miłość w kontekście wymogów społecznych, jakie stawia przed jednostkami. Relacje między kochankami a społeczeństwem są zatem kluczem do zrozumienia zarówno miłości, jak i struktury społecznej epoki, w której owa miłość się rozgrywa. W utworach z tego okresu miłość niejednokrotnie staje się areną walki o tożsamość, status społeczny oraz moralne i etyczne przekonania bohaterów.

W "Lalce" Bolesława Prusa mamy do czynienia z jedną z najbardziej złożonych i fascynujących literackich miłości dziewiętnastego wieku. Główne postacie – Stanisław Wokulski i Izabela Łęcka – reprezentują odmienne światy i wartości, co stanowi o trudności i dramatyczności ich uczucia. Stanisław Wokulski to wytwór pozytywizmu, człowiek, który dzięki własnej pracy i determinacji dorobił się majątku, pragnąc zyskać uznanie i miłość kobiety z wyższych sfer. Izabela Łęcka natomiast jest symbolem arystokracji, której podstawowym celem nie jest miłość, lecz utrzymanie i podtrzymywanie własnej pozycji społecznej.

Społeczny kontekst miłości Wokulskiego i Łęckiej jest zatem kluczowy. Miłość ta jest nacechowana silnym kontrastem między uczuciem a wymogami społecznymi. Dla Wokulskiego związek z Izabelą oznacza połączenie miłości z jego aspiracjami społecznymi – pragnie on zarówno jej uczucia, jak i akceptacji w arystokratycznym kręgu. Walka z arystokracją i obrona parweniuszy stają się dla niego codziennym wyzwaniem. Izabela, mimo swojego chłodnego podejścia, jest dla Wokulskiego obsesją do tego stopnia, że swoje postępy życiowe podporządkowuje zdobyciu jej serca, co sprawia, że miłość nazwana jest przez niego samego "obłędem". Efekt tej miłości jest dla bohatera przełomowy: otwiera się na problemy społeczne, angażuje w filantropię, jednak jego działania są pełne chwiejności i tragizmu, co ostatecznie prowadzi go do skrajnej akcji na zamku i odrętwienia, które można interpretować jako symbol upadku jego marzeń i uczuć.

Innym przykładem trudnej miłości w literaturze tego okresu jest relacja była przedstawiona w "Ludziach bezdomnych" Stanisława Żeromskiego. Postać Tomasza Judyma jest tutaj kluczowa – podobnie jak Wokulski, Judym pochodzi z niskiej warstwy społecznej i zdobywa wykształcenie oraz pozycję dzięki własnym wysiłkom. Jednak jego motywy różnią się zasadniczo – dla Judyma najważniejsza jest służba społeczna, co prowadzi go do wyzbycia się prywatnych marzeń, w tym miłości.

Konflikt między miłością a służbą społeczną w "Ludziach bezdomnych" jest ukazany na przykładzie relacji Judyma z Joasią Podborską. Choć oboje są sobie bliscy emocjonalnie, Judym decyduje się wyrzec miłości na rzecz misji społecznej. Jego radykalizm przypomina postać świętego Aleksego, który również zrezygnował z życia prywatnego dla wyższych celów. Judym staje się zatem symbolicznym "męczennikiem" społecznych idei, co prowadzi do tragicznej rezygnacji z miłości, która mogłaby przynieść mu szczęście osobiste.

W dramacie "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego miłość przedstawiana jest na tle symbolicznego małżeństwa Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną. Ich związek ma przekraczający podziały społeczne charakter, gdyż łączą się przedstawiciele inteligencji i chłopstwa. Miłość jako forma tzw. "chłopomanii" – fascynacji ludem i jego kulturą – z jednej strony pokazuje narodowe zjednoczenie, a z drugiej przejawia się w sceptycznym spojrzeniu niektórych postaci jak Żyd Karczmarz.

Miłość w "Weselu" jest również tematem analizy prawdziwości uczuć bohaterów. W słowach Pana Młodego możemy dostrzec fascynację folklorem, która niekoniecznie przekłada się na autentyczną miłość, lecz stanowi raczej element etnograficznego zainteresowania. Jednak życie Rydla i Jadwigi poza dramatem pokazuje, że mogli być sobie szczerze oddani, mimo ironicznych podtekstów w dziele Wyspiańskiego.

W "Granicach" Zofii Nałkowskiej, miłość przedstawiona jest w jeszcze bardziej skomplikowanym i wielowymiarowym kontekście. Zenon Ziembiewicz znajduje się w centrum konfliktu etyczno-moralnego, będąc uwikłanym w relację z żoną Elżbietą oraz kochanką Justyną Bogutówną. Trójkąt miłosny w tej powieści to nie tylko dramat osobisty, ale również odzwierciedlenie społecznych napięć i hierarchii. Justyna staje się tragiczną ofiarą miłości i społecznych nierówności, co prowadzi do jej tragicznego finału.

Ostatecznie, w "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego Cezary Baryka jest postacią, której podejście do miłości wprowadza nową dynamikę. W kontraście do Judyma, Baryka przechodzi przez różnorodne etapy miłości: od beztroskich flirtów z Karoliną i erotycznych fascynacji z Wandą, po bardziej emocjonalne zaangażowanie z Laurą. Jego relacje z kobietami ukazują proces jego dorastania emocjonalnego i społecznego, chociaż końcowy marsz na Belweder symbolizuje nie tylko przemiany społeczne, ale również wewnętrzną niezdojrzałość bohatera.

Zestawiając podejścia do miłości w dziełach literackich dziewiętnastego i początku dwudziestego wieku, dostrzegamy różnorodność perspektyw bohaterów oraz siły oddziałujące na ich uczucia. Miłość nie jest tu tylko kwestią osobistą; jest ona głęboko związana ze społecznymi uwarunkowaniami i rolami poszczególnych jednostek. W kontekście Umberta Eco, który stwierdził, że człowiek jest "zwierzęciem społecznym", możemy zauważyć, że miłość w literaturze tego okresu jest doskonałym przykładem interakcji międzyludzkich wpływających na intymne i osobiste sfery życia.

Miłość w tych utworach staje się areną, na której ukazały się zarówno siła, jak i ograniczenia jednostek w obrębie społeczeństwa. Analizując relacje kochanków z „innymi”, oraz ich miejsca w społecznym kontekście, możemy lepiej zrozumieć, jak miłość była postrzegana w literaturze tego okresu oraz jak różnorodne były wpływy, które kształtowały te uczucia. Miłość w literaturze dziewiętnastego i początku dwudziestego wieku staje się zatem czymś więcej niż tylko tematem literackim – jest ona kluczowym elementem zrozumienia natury ludzkiej i społecznych zmagań epoki.