Jaki obraz współczesnego sobie świata opisuje w „Nad Niemnem” E. Orzeszkowa? Jaką wizję przyszłości przedstawia pisarka? Które wartości są w powieści najważniejsze?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.08.2024 o 17:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.08.2024 o 16:54

Eliza Orzeszkowa to jedno z czołowych nazwisk polskiego pozytywizmu, nurtu literackiego, który rozwijał się w Polsce w drugiej połowie XIX wieku. Autorka ta, poprzez swoje liczne dzieła, dążyła do promowania idei postępu, pracy organicznej oraz solidaryzmu społecznego. Wśród jej najbardziej znaczących utworów znajduje się powieść „Nad Niemnem”, która stanowi nie tylko obraz rzeczywistości czasów współczesnych Orzeszkowej, lecz również jest wyrazem jej przemyśleń na temat przyszłości oraz zestawem wartości, które pisarka uważała za kluczowe dla odrodzenia i rozwoju polskiego społeczeństwa.

„Nad Niemnem”, osadzone w epoce bezpośrednio po powstaniu styczniowym, przedstawia losy szlachty oraz chłopów zamieszkujących wiejskie tereny nad rzeką Niemen. Głównym wątkiem fabularnym jest historia miłości Justyny Orzelskiej i Janka Bohatyrowicza, która na tle trudnych warunków wiejskiego życia oraz konfliktów społecznych staje się pretekstem do ukazania głębszych refleksji dotyczących społecznej przemiany i wartości moralnych. Pisarka maluje przed oczami czytelnika bogaty obraz życia społecznego, historycznego i obyczajowego swoich czasów, jednocześnie snując wizję przyszłości opartej na pracy, wiedzy oraz patriotyzmie.

Jednym z głównych filarów pozytywizmu jest idea pracy, którą Orzeszkowa uczyniła centralnym punktem swojego dzieła. Praca jest przedstawiona jako najwyższa wartość, mająca fundamentalne znaczenie dla jednostki oraz dla całego społeczeństwa. Bohaterowie powieści różnią się pod tym względem i stanowią różne modele postaw. Benedykt Korczyński symbolizuje niezłomność i poświęcenie w dążeniu do utrzymania rodzinnej ziemi. Jest to postać, która, mimo licznych trudności i przeciwności, nie poddaje się i walczy o zachowanie majątku i tradycji. Jego żona, Marta Korczyńska, jest uosobieniem pracowitości oraz troski o gospodarstwo – kobieta, której codzienna praca na rzecz domu i rodziny jest niezastąpiona. Witold Korczyński, młody idealista i syn Benedykta, reprezentuje nowoczesne podejście do pracy, łączące wykształcenie z praktyką. Bohatyrowicze natomiast, prości chłopi, swoją codzienną pracą na roli pokazują nie tylko przywiązanie do tradycji, ale również głęboką więź z ziemią. Justyna Orzelska przechodzi transformację od bezczynności do aktywnego życia i pracy, co pokazuje, jak ważnym elementem rozwoju jednostki jest zaangażowanie w pracę.

Kontrastem dla tych bohaterów są postacie takie jak Kirło, Różyc czy Zygmunt, symbolizujące bezczynność i pasożytnictwo. Te postacie żyją kosztem innych, nie przyczyniając się do wspólnego dobra, a wręcz przeciwnie, bywają hamulcem dla społecznego postępu. Emilia Korczyńska, z kolei, prezentuje postawę osoby pogrążonej w marazmie i melancholii, której życie jest pustką nieumiejętności wykorzystania swojego potencjału.

Scjentyzm, czyli uznanie nauki za kluczowy element rozwoju społeczeństwa, również odgrywa ważną rolę w powieści. Na jego czele stoi Witold Korczyński – postać krytykująca zaściankowość i zaproponująca modernizacyjne rozwiązania dla gospodarstwa. Witold przedstawia obraz młodego idealisty, który dzięki zdobytej wiedzy jest w stanie inspirować do zmian i oferować konkretne reformy społeczne i gospodarcze.

Kolejną wartością pozytywistyczną jest utylitaryzm, czyli postawa aktywnego zaangażowania w życie społeczności. Powieść pokazuje przykłady zarówno jednostek użytecznych, oddających się pracy na rzecz społeczeństwa, jak i postaci pasożytniczych, korzystających z wysiłków innych bez wkładu własnej pracy. Utylitaryzm w „Nad Niemnem” jest wyraźnie skorelowany z ideą pracy – jednostki oddające się pracy na rzecz innych są przedstawione w pozytywnym świetle, podczas gdy osoby pasywnie przyjmujące dobra od innych pozostają w cieniu krytyki.

Patriotyzm, zwłaszcza w kontekście polskiej historii, to kolejny kluczowy motyw powieści. Bohaterowie powieści wykazują się przywiązaniem do ziemi oraz dążeniem do niepodległości. Benedykt Korczyński symbolizuje troskę o dziedzictwo przodków i ziemię, która jest fundamentem polskiej tożsamości narodowej. Witold, z kolei, przez swoje modernizacyjne plany i zamiłowanie do nauki, reprezentuje dążenie do odnowy i rozwoju kraju. Bohatyrowicze kultywują pamięć o powstaniu styczniowym, podkreślając znaczenie historycznej walki o wolność. Przeszłość powstania styczniowego jest stale obecna w pamięci społecznej i stanowi inspirację do dalszych działań w kierunku odzyskania niepodległości.

Praca organiczna i harmonijna współpraca różnych warstw społecznych to fundamentalny element wizji przyszłości przedstawionej przez Orzeszkową. Autorka widzi klucz do sukcesu w jedności między szlachtą a chłopstwem. Choć w powieści zarysowane są liczne napięcia społeczne i różnice majątkowe, to jednocześnie pokazywane są przykłady współpracy, która może prowadzić do pozytywnych zmian. Konieczność zmiany mentalności wśród ziemiaństwa oraz adaptacja do nowoczesnych metod pracy i zarządzania gospodarstwem to kwestie, które autorka uznaje za kluczowe dla przyszłości.

Orzeszkowa, jako propagatorka idei pozytywistycznych, w swoim dziele zawiera konkretne postulaty związane z pracą u podstaw, pracą organiczną oraz solidaryzmem społecznym. Autorka poprzez postacie takie jak Witold Korczyński ukazuje rolę młodego pokolenia w dążeniu do postępu i modernizacji. Witold jest nadzieją na przyszłość – dzięki swojemu wykształceniu i zaangażowaniu może inicjować nowe idee i wprowadzać modernizacje w gospodarstwie. Młode pokolenie, które kontynuuje pracę nad unowocześnianiem kraju, jest kluczowym elementem wizji przyszłości Orzeszkowej.

Miłość jako wartość uniwersalna jest również obecna w powieści. Historia miłości Justyny Orzelskiej i Janka Bohatyrowicza jest motywem przewodnim, a ich uczucie, które pokonuje bariery społeczne, stanowi pozytywny wzorzec. Kontrastująca para – Marta i Anzelm – również ukazuje głębię autentycznych uczuć, które przewyższają bariery materialne i społeczne. Przesłanie miłości w „Nad Niemnem” podkreśla, że autentyczność uczuć jest wartością wyższą od sztucznych norm i podziałów społecznych.

Podsumowując, „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej ukazuje bogaty wachlarz wartości pozytywistycznych: praca, nauka, użyteczność, patriotyzm, praca organiczna oraz miłość. Powieść stanowi nie tylko realistyczny obraz współczesnych sobie czasów, lecz również wizję przyszłości, opartej na harmonijnej współpracy społeczeństwa, modernizacji oraz autentycznych, głębokich wartościach. Orzeszkowa w swoim dziele nie unika trudności i wyzwań związanych z realizacją pozytywistycznych ideałów, jednak jej przesłanie pozostaje jasne – poprzez prace nad sobą i społeczeństwem, możemy dążyć do lepszej przyszłości. "Nad Niemnem" jest wartościowym śladem literackim, którego przesłania mogą być wciąż aktualne i inspirujące dla współczesnych odbiorców, ukazując rolę literatury w kształtowaniu postaw społecznych.