Stosunek autorki do dwóch modeli patriotyzmu, walki i pracy w powieści "Nad Niemnem

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.09.2025 o 12:15

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.09.2025 o 20:08

Eliza Orzeszkowa w "Nad Niemnem" przedstawiła dwa główne modele patriotyzmu, które były godne uwagi i analizy. Za pomocą bogatej palety postaci i wydarzeń, autorka szczegółowo ukazała dylematy związane z patriotyzmem, walką o ojczyznę i codzienną pracą na jej rzecz. Powieść jest osadzona w realiach powstania styczniowego, co dodatkowo podkreśla historyczne i społeczne konteksty wyboru między walką zbrojną a pracą organiczną.

Pierwszym modelem patriotyzmu w powieści jest model walki zbrojnej, reprezentowany przez bohaterów takich jak Jerzy Bohatyrowicz. Młody Bohatyrowicz uosabia wiarę w czynny opór i walkę zbrojną jako najwyższy wyraz patriotyzmu. Bohatyrowiczowie, chłopska rodzina z zaścianka, posiadają głęboką tradycję walk o wolność ojczyzny. Powstanie styczniowe, w którym Jerzy bierze udział, staje się dla niego okazją do zrealizowania ideałów narodowych i dowiedzenia swojej miłości do ojczyzny poprzez poświęcenie i walkę.

Autorka wplata motywy powstania w życie codzienne bohaterów, podkreślając, że dla wielu z nich udział w takim zrywie był naturalnym wyrazem patriotyzmu. Jednakże, poprzez losy uczestników powstania, Orzeszkowa pokazuje również, że ten model patriotyzmu niesie ze sobą ogromne ryzyko. Powstanie kończy się klęską, a wielu bohaterów ginie lub ponosi dotkliwe konsekwencje. Przez te tragiczne wydarzenia autorka zdaje się sugerować, że choć walka zbrojna jest szlachetna, może być nieskuteczna lub nawet destrukcyjna, jeśli nie zostanie odpowiednio przygotowana lub wsparta innymi działaniami.

Drugi model patriotyzmu, praca organiczna, jest reprezentowany przez postacie takie jak Benedykt Korczyński. Benedykt jest ziemianinem, który prowadzi rodzinny majątek w Korczynie i wierzy, że jedynym sposobem na odbudowę kraju po klęskach zrywów powstańczych jest systematyczna, codzienna praca. Dla niego patriotyzm nie oznacza jedynie walki z bronią w ręku, ale także odpowiedzialność za ziemię i ludzi, którzy na niej pracują. Korczyński wciela w życie idee pracy u podstaw, podejmując wysiłki na rzecz podniesienia poziomu życia chłopów i modernizacji majątku.

Orzeszkowa pokazuje, że praca organiczna, choć mniej spektakularna niż walka zbrojna, może przynosić trwałe i realne korzyści dla społeczności i całego kraju. Przez postacie takie jak Benedykt i ich codzienną troskę o losy majątków ziemskich, autorka ukazuje, że prawdziwy patriotyzm to również odpowiedzialność i wytrwałość w dążeniu do poprawy warunków życia wszystkich obywateli.

Relacje między dwoma modelami patriotyzmu są skomplikowane. Bohaterowie powieści często muszą balansować między nimi, starając się znaleźć złoty środek. Przykładem jest Jan Bohatyrowicz, który, jako młody człowiek wychowany w duchu pamięci o bohaterstwie przodków, jednocześnie przyjmuje podejście pracy organicznej. Stara się godzić tradycję walki z potrzebą codziennej pracy na rzecz poprawy bytu swojej społeczności. Jan, pracując na roli, nie zapomina o ideałach narodowych i stara się je realizować w inny, mniej krwawy sposób.

Autorka podkreśla, że te dwa modele patriotyzmu nie muszą się wykluczać, ale mogą się wzajemnie uzupełniać. W powieści widzimy, że prawdziwy patriotyzm jest złożony i wymaga zarówno odwagi, jak i pracowitości. Orzeszkowa sugeruje, że bohaterstwo nie musi polegać jedynie na walce zbrojnej, ale może również wyrażać się w codziennych czynnościach i pracy na rzecz innych.

Krytyczna rola kobiet w obu modelach patriotyzmu jest także istotnym elementem powieści. Postacie takie jak Justyna Orzelska i Marta Korczyńska pokazują, że kobiety również odgrywają ważną rolę w dążeniu do lepszej przyszłości dla kraju, działając zarówno na polu społecznym, jak i prywatnym. Justyna, która w końcu wybiera życie w zaścianku Bohatyrowiczów, reprezentuje przekonanie autorki, że przyszłość kraju leży w jedności społecznej i harmonijnej pracy wszystkich jego członków. Marta natomiast, poprzez swoje oddanie rodzinie i troskę o majątek, ukazuje, że patriotyzm można realizować poprzez małe, codzienne akty poświęcenia i lojalności.

Podsumowując, Orzeszkowa w "Nad Niemnem" jasno pokazuje, że oba modele patriotyzmu – walka zbrojna i praca organiczna – mają swoje miejsce i wartość w kontekście odzyskania wolności przez Polskę. Autorka, choć docenia bohaterstwo i odwagę uczestników zrywów narodowych, wyraźnie wskazuje na konieczność systematycznej pracy u podstaw jako realnego sposobu na poprawę sytuacji kraju. Orzeszkowa promuje ideę, że przyszłość Polski leży w rękach tych, którzy gotowi są nie tylko do walki, ale również do cierpliwej i wytrwałej pracy na rzecz swojej ojczyzny. Spojrzenie Elizy Orzeszkowej na patriotyzm to przede wszystkim apel o jedność działania i odpowiedzialność za losy kraju w każdych okolicznościach.