Kosmogonia w ,,Biblii”, ,,Mitologii” i ,,Prawieku i innych czasach” Olgi Tokarczuk.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.08.2024 o 19:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.08.2024 o 18:28

Kosmogonia jako koncepcja zajmująca się pochodzeniem wszechświata oraz jego ewolucją jest jednym z fundamentalnych tematów filozofii, religii i literatury. Jest to próba zrozumienia i opisania procesu tworzenia świata oraz miejsca człowieka w tymże świecie. Trzy różne wizje kosmogonii – biblijna zawarta w „Księdze Rodzaju”, grecka opisana w „Mitologii” Jana Parandowskiego oraz literacka przedstawiona przez Olgę Tokarczuk w powieści „Prawiek i inne czasy” – oferują unikalne perspektywy na temat pochodzenia i konstrukcji wszechświata. Celem tego wypracowania jest analiza i porównanie tych trzech wizji, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstów religijno-filozoficznych, aby ukazać jak różnorodne, a jednocześnie spójne mogą być narracje na temat powstania świata.

Pierwszym z omawianych źródeł kosmogonii jest „Księga Rodzaju” z Biblii, która opisuje Biblijny Akt Stworzenia. Boski akt tworzenia świata jest tu przedstawiony jako seria wydarzeń rozgrywających się przez sześć dni, z siódmym dniem zarezerwowanym na odpoczynek. Konstrukcja opisu oparta jest na powtarzalnym zwrocie „Niechaj się stanie...” co oddaje stan zniewalającej mocy Boga nad całym stworzeniem. Pierwszy dzień skupia się na oddzieleniu ciemności od jasności, co jest symbolicznym początkiem porządkowania chaosu. Drugi dzień dotyczy oddzielenia wód od niebios, co wprowadza harmonię między różnymi elementami natury. Trzeci dzień odpowiada za oddzielenie lądów od wód oraz stworzenie pierwszej roślinności, co przygotowuje świat na przyjęcie życia, które zdominuje kolejne dni stworzenia. Czwartego dnia Bóg stwarza ciała niebieskie, które są odpowiedzialne za regulację czasu: słońce i księżyc. Piątego dnia powstają zwierzęta wodne i ptaki. Dzień szósty jest najważniejszy dla człowieka, gdyż wtedy stworzona zostaje ludzkość – mężczyzna i kobieta na obraz Boga. Retorycznie, opisy w „Księdze Rodzaju” cechują się ogromną rytmicznością i paralelizmem. Elementy te czynią z nich swoisty hymn pochwalny na cześć boskiego aktu stworzenia, nadając całemu procesowi wyjątkowy, niemalże liturgiczny charakter.

Grecka wizja kosmogonii, którą znajdziemy w „Mitologii” Jana Parandowskiego, zaczyna się od Chaosu, z którego wyłaniają się pierwotni bogowie: Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia). Chaos jest tutaj stanem pierwotnym, nieuporządkowaną masą, z której powstaje cały wszechświat. Kolejne generacje bogów i stworzeń wprowadzają porządek i strukturę do świata, nadając mu formy znane z mitologii greckiej. Okeanos, bóg wielkiej rzeki, jest jednym z przykładów, jak siły przyrody były deifikowane i personifikowane. W ramach tej kosmogonii następuje również opis czterech wieków ludzkości, które symbolizują różne etapy ludzkiego bytu. Złoty wiek, rządzony przez Kronosa, pełen beztroski i obfitości, wskazuje na ideał harmonii człowieka z naturą i bogami. Srebrny wiek, charakteryzujący się długim dzieciństwem i początkiem niepokojenia bogów, już zapowiada nadchodzące problemy w relacji ludzkości z boskością. Wiek brązowy to epoka wojowników i ciągłych walk, co symbolizuje rosnącą agresję i wewnętrzne konflikty. Wreszcie, wiek żelazny to obecna epoka, wypełniona cierpieniem i moralnym upadkiem. Grecka kosmogonia, pełna dramatyzmu i symboliki, odnosi się do ludzkiej natury i jej ewolucji, przedstawiając ją jako cykl zmieniających się epok.

Kosmogonia w „Prawieku i innych czasach” Olgi Tokarczuk wnosi do dyskusji nową mitologię, która łączy elementy zarówno biblijne, jak i mitologiczne w unikalny literacki twór. Prawiek to mała wieś, która staje się symbolem całego wszechświata, centralnym punktem, wokół którego istnieje świat. Granice tej wsi strzeżone są przez archanioły, co nadaje jej wymiar sakralny i kontrastuje z resztą świata. Mieszkańcy Prawieku żyją według odmiennego, indywidualnego czasu, co pozwala na pełne rozwinięcie ich losów w odrębnej, unikalnej płaszczyźnie czasowej. Wieś jest miejscem, gdzie obecne są głębokie zasady istnienia, oparte na symbolice i wpływach teologicznych. Boga oraz aniołów, którzy pojawiają się w tej kosmogonii, można interpretować zarówno jako literalne byty, jak i alegorie głębokich, duchowych prawd. Symboliczna historia Popielskiego, jednego z głównych bohaterów, podkreśla niepoznawalność tajemnic stwórcy oraz zamkniętość systemów kosmogonicznych. Ośmiostopniowa drabina bytów obecna w „Prawieku” wskazuje na hierarchię istot i ich ograniczenia, co można odnosić do różnych narracji kosmogonicznych, zarówno biblijnych, jak i mitologicznych. Tokarczuk mistrzowsko splata elementy tych różnych tradycji w nową, literacką mitologię, ukazując, jak silnie narracje o pochodzeniu świata mogą wpływać na ludzkie życie i percepcję rzeczywistości.

Pomimo różnorodności przedstawionych wizji kosmogonicznych, można dostrzec pewne wspólne cechy, które je łączą. We wszystkich trzech narracjach widoczny jest motyw porządku wyłaniającego się z chaosu. W „Księdze Rodzaju” jest to boski porządek hermetyczny, w mitologii greckiej – struktura nakładana przez bogów, a w „Prawieku” – sakralny i symboliczny porządek istniejący w małej wsi. Wszystkie trzy wizje podkreślają również obecność nadrzędnej siły sprawczej: Boga, bogów lub narratora, który wpływa na sposób, w jaki kosmogonia jest rozumiana i odbierana. Jednak każda z tych kosmogonii zawiera również unikalne elementy. Fragmentaryczność i symbolika „Prawieku” Tokarczuk, koncentrująca się na indywidualnych losach jej bohaterów, kontrastuje z bardziej uniwersalnym i rytmicznym charakterem narracji biblijnej. Tymczasem mitologia grecka skupia się na cykliczności czasu i jego upływie, co podkreśla dramatyzm i zmienność ludzkiej egzystencji.

Na koniec warto podkreślić, że kosmogonie stanowią nie tylko literackie i filozoficzne próby zrozumienia wszechświata, ale także źródło inspiracji i refleksji nad ludzką naturą i jej miejscem w świecie. Studia nad różnorodnymi kosmogoniami pozwalają na głębsze zrozumienie bogactwa ludzkiej wyobraźni oraz duchowych tęsknot, które kierują nas w poszukiwaniu sensu i porządku w chaotycznej rzeczywistości. Literatura i narracje mityczne nieustannie się aktualizują, oferując nowe perspektywy na odwieczne pytania o pochodzenie i istotę świata, czyniąc je niezwykle ważnym elementem naszego duchowego i kulturowego dziedzictwa.