Bohater literacki a epoka historyczna – przełom XIX i XX wieku

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 30.08.2024 o 18:50

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.08.2024 o 15:10

Przełom XIX i XX wieku był okresem intensywnych przemian politycznych, społecznych i ustrojowych, które miały niebagatelny wpływ na literaturę i jej bohaterów. Był to czas, gdy Polska, będąca pod zaborami, walczyła o swoją tożsamość narodową i pragnęła odzyskać niepodległość. Przemiany te wpłynęły na ewolucję bohatera literackiego, który musiał odnaleźć się w nowych realiach społecznych i politycznych. Dla polskich twórców szczególne znaczenie miała walka o tożsamość narodową, co znalazło swoje odzwierciedlenie w literaturze tego okresu.

Celem tej pracy jest analiza, jak bohaterowie literaccy odzwierciedlają ducha epoki przełomu XIX i XX wieku. W tym celu przeprowadzona zostanie analiza bohaterów literackich z dwóch głównych nurtów literackich tej epoki: romantyzmu i pozytywizmu. By uwypuklić różnice między bohaterami tych dwóch nurtów, posłużymy się przykładami z literatury polskiej. Przedstawione zostaną sylwetki bohaterów romantycznych, takich jak Karusia, Konrad Wallenrod, Konrad z III części "Dziadów", Kordian oraz Jacek Soplica. Następnie przyjrzymy się bohaterom literatury pozytywistycznej, w tym Stanisławowi Wokulskiemu, Tomaszowi Judymowi oraz postaciom z nowelistyki Stefana Żeromskiego, takim jak Stasia Bozowska i Paweł Obarecki.

Epoka romantyzmu: Bohaterowie literatury romantycznej

Romantyzm, który zdominował literaturę europejską na przełomie XVIII i XIX wieku, był protestem przeciwko racjonalizmowi Oświecenia. To właśnie w tej epoce narodziły się postaci pełne emocji, wewnętrznych konfliktów, dążące do indywidualizmu i zgłębiające irracjonalne aspekty ludzkiego doświadczenia. Romantycy odrzucili naukowy racjonalizm na rzecz kultu uczucia, intuicji, wiary i irracjonalizmu, a walka o wolność narodu stała się centralnym motywem ich twórczości.

Jednym z najbardziej charakterystycznych bohaterów romantycznych jest Karusia z ballady "Romantyczność" Adama Mickiewicza. Karusia to dziewczyna, która po stracie ukochanego Jana widzi i rozmawia z nim jakby był nadal żywy. Jej postawa symbolizuje irracjonalne postrzeganie świata oraz siłę uczucia i intuicji, które górują nad racjonalnym rozumieniem rzeczywistości. Karusia jest typowym romantycznym bohaterem, którego działania wynikają z głębokiego emocjonalnego doświadczenia.

Innym ważnym przykładem jest Konrad Wallenrod z poematu Mickiewicza o tym samym tytule. Jest to postać tragiczną, która poświęca swoje życie i dobre imię na rzecz walki o wolność swojej ojczyzny - Litwy. Konrad Wallenrod działa pod przykrywką, zdradzając Zakon Krzyżacki, co prowadzi do tragicznego konfliktu między jego moralnymi zasadami a celami wyższymi.

Konrad, bohater III części "Dziadów" Mickiewicza, przechodzi przemianę z romantycznego nieszczęśliwego kochanka (Gustawa) w bojownika o wolność (Konrada). Jest on pełen sprzeczności - walczy o wolność narodu polskiego, ale jednocześnie zmaga się z własnymi wewnętrznymi konfliktami, jak i z Bogiem, którego oskarża o bezczynność wobec cierpień swojego ludu.

Kordian, tytułowy bohater dramatu Juliusza Słowackiego, to kolejny przykład bohatera romantycznego. Walczy on o ideały (szczególnie o wyzwolenie ojczyzny), jednak jego marzenia i plany zostają skonfrontowane z brutalną rzeczywistością. Niezdolność do realizacji swojego romantycznego etosu prowadzi go do tragizmu i rozczarowania.

Jacek Soplica (później ksiądz Robak) z "Pana Tadeusza" Mickiewicza to postać, która przechodzi znaczącą przemianę - z zawadiaki i indywidualisty w patriotę poświęconego sprawie narodowej. Jego życie symbolizuje zarówno błędy młodości, jak i możliwość odkupienia poprzez działanie na rzecz ojczyzny.

Epoka pozytywizmu: Bohaterowie literatury pozytywistycznej

Pozytywizm, który nastąpił po okresie romantyzmu, przyniósł odmienne podejście do kwestii narodowej i społecznej. Zamiast epatować emocjami i idealistycznymi marzeniami, pozytywiści skupiali się na realnych działaniach mających na celu postęp społeczny i gospodarczy. Kluczowym pojęciem tej epoki stały się praca organiczna i praca u podstaw oraz nacisk na naukę, postęp, etykę i moralność.

Stanisław Wokulski, główny bohater powieści "Lalka" Bolesława Prusa, jest postacią rozdartą między romantycznymi ideałami a pozytywistycznym pragmatyzmem. Z jednej strony Wokulski dąży do zdobycia szacunku środowiska arystokratycznego i pomnażania majątku, aby stać się godnym Izabeli Łęckiej. Z drugiej strony angażuje się w pozytywistyczne działania na rzecz społeczeństwa, stara się pomagać najbiedniejszym i staje się filantropem. Koniec jego historii jest tragiczny, co symbolizuje nie tylko jego osobiste rozterki, ale także napięcia między starymi ideałami a nowym pragmatyzmem.

Tomasz Judym, bohater powieści "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, jest postacią ideowego nonkonformisty, który mimo negatywnych reakcji otoczenia stara się poprawić warunki życia najbiedniejszych. Judym przeżywa wewnętrzne konflikty, które wynikają z napięć między jego romantycznymi ideałami a pozytywistycznym dążeniem do poprawy losu społeczeństwa. Jego działania świetnie odzwierciedlają napięcia i kompromisy, których musiano dokonywać w epoce pozytywizmu.

W literaturze pozytywistycznej ważną rolę odgrywają także bohaterowie nowelistyki Stefana Żeromskiego. Warto wymienić tutaj Stasię Bozowską, bohaterkę "Siłaczki". Stasia poświęca swoje życie dla idei pracy u podstaw, walcząc z zacofaniem społecznym. Jest przykładem niezłomnego pozytywisty, który mimo przeciwności losu dąży do realizacji swoich celów. Natomiast Paweł Obarecki, bohater sytuacji odwrotnej do Stasi, ulega presji społecznej i gnuśnieje w wygodnym życiu, choć początkowo miał idealistyczne aspiracje.

Przemiana bohatera literackiego z końca XIX wieku

Na przełomie XIX i XX wieku literatura i jej bohaterowie ewoluowali, aby lepiej oddać realia i wyzwania tamtego czasu. Kryzys indywidualizmu, który był domeną romantyzmu, ustąpił miejsca bardziej realistycznemu podejściu, które stawiało na codzienne dążenia i problemy zwykłych ludzi. Literatura coraz częściej stawała się narzędziem komentującym i interweniującym w bieżące problemy społeczne.

Bohaterowie literaccy tego okresu zaczęli reprezentować bardziej realistyczne postaci, które zmagają się z problemami gospodarczymi, oświatowymi oraz dylematami etyczno-moralnymi. Zamiast nieosiągalnych ideałów romantycznych, postaci te stawały się odbiciem autentycznych wyzwań i aspiracji swoich czasów.

Nowe potrzeby i oczekiwania wobec bohaterów literackich znalazły swoje odzwierciedlenie w różnorodności tematycznej dzieł literackich. Bohaterowie literaccy stawali się reprezentantami realnych problemów i wspólnych wartości, co dodatkowo wzmacniało ich wiarygodność i pokazywało, że literaturą można wpływać na rzeczywistość.

Podsumowanie

Zestawiając bohaterów romantycznych z pozytywistycznymi, widzimy wyraźne różnice w ich cechach i priorytetach literackich. Romantyczni bohaterowie to postaci, które były zdominowane przez silne emocje, uczucia i irracjonalizm, walczące o wolność narodu i poszukujące indywidualizmu. W przeciwieństwie do nich, bohaterowie pozytywistyczni skupiali się na realnych działaniach mających na celu poprawę życia społeczeństwa, naukę i postęp.

Epoka historyczna miała bezpośredni wpływ na kształtowanie się bohaterów literackich. Wydarzenia historyczne i przemiany społeczne wpływały na literaturę, która z kolei kształtowała postrzeganie rzeczywistości przez swoich czytelników. W trakcie analizy bohaterów literatury romantycznej i pozytywistycznej mogliśmy zaobserwować kontynuację tych tendencji również w kolejnych epokach literackich, co pokazuje jak dynamicznie i wszechstronnie literatura reagowała na zmieniające się czasy.

Bohaterowie literaccy, niezależnie od epoki, mają ogromne znaczenie dla współczesnych czytelników. Mogą inspirować do działania, pokazywać możliwe ścieżki rozwoju i zachęcać do refleksji nad własnym życiem i społeczeństwem, w którym żyjemy. Literatura nieustannie odzwierciedlała i wprawiała w ruch zmiany społeczne, co czyni ją niezastąpionym źródłem wiedzy i inspiracji.

Warto poprzez literaturę odkrywać i zgłębiać różnorodne epoki historyczne, aby lepiej zrozumieć, jak kształtowały się nasze obecne wartości i przekonania. Warto również zastanowić się, jakie miejsce współczesny bohater literacki zajmuje w dzisiejszym społeczeństwie i jakie wartości promuje. To nie tylko sposób na zrozumienie przeszłości, ale także na lepszą orientację w teraźniejszości i przyszłości.