Co może determinować ludzkie postępowanie? Analiza na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego z uwzględnieniem wybranego kontekstu

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: wczoraj o 11:08

Fiodor Dostojewski w swojej powieści "Zbrodnia i kara" szczegółowo analizuje motywy i czynniki wpływające na ludzkie postępowanie. Głównym bohaterem utworu jest Rodion Raskolnikow, młody student prawa, który z powodu sytuacji materialnej i przemyśleń filozoficznych decyduje się na popełnienie morderstwa. Historia ta staje się podstawą do głębszej refleksji nad tym, co może determinować ludzkie czyny.

Pierwszym istotnym czynnikiem, który wpływa na decyzje Raskolnikowa, jest jego trudna sytuacja materialna. Rodion, borykając się z ubóstwem i niemożnością kontynuowania studiów, odczuwa ogromną frustrację. To poczucie bezradności prowadzi go do radykalnych przemyśleń na temat sprawiedliwości społecznej i nierówności. Dla Raskolnikowa żywot starej lichwiarki, Alony Iwanowny, jest symboliczny dla zdegenerowanego i niesprawiedliwego systemu, który postanawia zlikwidować. W ten sposób Dostojewski ukazuje, jak ekonomiczne trudności mogą popychać ludzi do desperackich kroków.

Kolejnym determinantem postępowania Raskolnikowa jest jego teoria filozoficzna dotycząca ludzi "wybitnych" i "zwykłych". Raskolnikow wierzy, że niektóre jednostki mają prawo przekraczać moralne normy, by osiągnąć większe dobro lub zrealizować swoje idee. Inspirując się postaciami historycznymi, takimi jak Napoleon Bonaparte, Rodion dąży do przekonania samego siebie, że może być jednym z "wyjątkowych". Jednak po morderstwie zaczynają się jego wewnętrzne rozterki, które prowadzą do jego psychicznego i fizycznego upadku. Dostojewski podkreśla, że ideały filozoficzne, które próbują usprawiedliwiać niemoralne czyny, często nie wytrzymują konfrontacji z rzeczywistością ludzkiego sumienia.

Innym czynnikiem, który należy rozważyć, jest wpływ otoczenia społecznego i bliskich na postępowanie człowieka. Raskolnikow otoczony jest ludźmi, którzy na różne sposoby determinują jego decyzje. Postaci takie jak Sonia Marmieładowa, oddana i szlachetna prostytutka, czy matka i siostra Raskolnikowa, które żyją w biedzie, stają się moralnym kompasem dla Rodiona. Sonia, reprezentująca bezinteresowną miłość i wiarę w odkupienie, odgrywa kluczową rolę w procesie przełamywania wewnętrznego oporu Raskolnikowa wobec przyznania się do winy. Dzięki niej Rodion zaczyna dostrzegać wartość moralnych zasad, co finalnie prowadzi go do wyznania swojej zbrodni i próby duchowego odkupienia.

W kontekście psychologicznym można także zwrócić uwagę na wewnętrzne konflikty bohatera, mające swoje korzenie w jego osobowości i przeszłości. Raskolnikow jest postacią złożoną, pełną sprzeczności, które determinują jego działania. Jego megalomańskie przekonania o własnej wyjątkowości walczą ze świadomością moralnego zła popełnionego czynu. Raskolnikow nie potrafi uciec przed swoim sumieniem, co manifestuje się w licznych koszmarach, halucynacjach i atakach paniki. W ten sposób Dostojewski pokazuje, że ludzkie postępowanie w dużym stopniu kształtowane jest przez wewnętrzne przeżycia i psychiczne stany jednostki.

Analizując "Zbrodnię i karę" w szerszym kontekście literackim, można dostrzec również wpływ nurtu literatury realistycznej i egzystencjalnej na kształtowanie postaci Raskolnikowa. Realizm rozważający rzeczywiste problemy społeczne, ekonomiczne i psychologiczne, chociażby na przykładzie utworów Balzaca czy Tołstoja, pomaga zrozumieć, że ludzkie postępowanie nie jest jednowymiarowe. Z kolei filozofia egzystencjalna, reprezentowana m.in. przez Sartre’a czy Kierkegaarda, badająca kwestie wolności, wyborów i odpowiedzialności, przybliża nas do zrozumienia wewnętrznych dylematów Raskolnikowa.

Podsumowując, "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego to powieść, która w przekonujący sposób ukazuje, że ludzkie postępowanie jest determinowane przez liczne czynniki: trudności ekonomiczne, filozoficzne przekonania, wpływ społeczeństwa i bliskich oraz psychiczne konflikty. Dostojewski, mistrz psychologicznej prozy, udowadnia, że decyzje i czyny człowieka są wynikiem skomplikowanej sieci determinant, które współgrają ze sobą w nieprzewidywalny sposób. W efekcie czytelnik zostaje skłoniony do refleksji nad własnymi wyborami i motywacjami, a także nad naturą ludzkiej moralności.