Człowiek zbuntowany wobec świata i ludzi – wypracowanie argumentacyjne na podstawie „Dziadów” cz. III i innych tekstów literackich

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.01.2026 o 10:00

Bunt człowieka wobec świata i ludzi jest tematem, który od wieków inspiruje pisarzy, filozofów i artystów. Wynika on z niezgody na zastaną rzeczywistość, niesprawiedliwość czy upokorzenie. Aby rozważyć ten problem, odwołam się do "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza oraz do „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. Ponadto, przedstawię dwa konteksty: filozoficzny, odwołując się do egzystencjalizmu, oraz historyczny, odnosząc się do sytuacji Polski pod zaborami.

W "Dziadach" cz. III, kluczową postacią obrazującą bunt człowieka jest Konrad, który sprzeciwia się Bogu i ludziom, wyrażając swoje niezgodne z rzeczywistością uczucia w słynnym „Wielkiej Improwizacji”. Konrad to poeta, pragnący przewodzić narodowi i prowadzić go ku wolności. W swoim buncie zarzuca Bogu obojętność wobec ludzkiego cierpienia i niesprawiedliwości. Twierdzi, że gdyby to on miał władzę nad ludzkim losem, uczyniłby świat lepszym. Jego bunt ma wymiar zarówno indywidualny, jak i narodowy – odzwierciedla niezgodę na cierpienie Polaków będących pod opresją zaborców. Poprzez postać Konrada, Mickiewicz pokazuje skrajne emocje człowieka, który, nie mogąc pogodzić się z realiami życia, sięga po duchową walkę z Bogiem. Akt buntu dokonany przez Konrada, który usiłuje wejść w polemikę z absolutem, to przejaw poszukiwania sensu w erze utraconej nadziei i braku sprawiedliwości.

Również w „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego odnajdujemy buntownika w postaci Rodiona Raskolnikowa. Bohater ten, zmagając się z nędzą i niesprawiedliwością społeczną, decyduje się na popełnienie zbrodni – mord lichwiarki Alony Iwanowny. Raskolnikow buntuje się przeciwko społecznym normom i moralności, sięgając po ideę „człowieka nadczłowieka”, który ma prawo łamać zasady dla wyższych celów. Jego działania to próba przekroczenia granic własnej moralności oraz dowiedzenia sobie i światu, że potrafi wziąć los w swoje ręce. Dostojewski w tej postaci ukazuje dramat człowieka, który, chociaż zbuntowany, to jednocześnie skazany na wewnętrzny konflikt i rozpaczliwie szuka usprawiedliwienia swoich działań. Koniec końców, Raskolnikow musi uznać swoją winę i przejść przez proces pokuty, co wskazuje na nieuchronność moralnych konsekwencji buntu.

Bunt jako element ludzkiego istnienia można także rozpatrywać w świetle egzystencjalizmu, który kładzie nacisk na wolność wyboru i odpowiedzialność za własne czyny. Egzystencjaliści, jak Jean-Paul Sartre, argumentują, że człowiek jest skazany na wolność, co oznacza, że musi wybierać, a jego wybory określają jego istotę. Bunt może być wyrazem tej wolności, próbą nadania własnego sensu życiu w absurdalnym świecie. Dla Konrada i Raskolnikowa bunt jest sposobem na dotarcie do prawdy o sobie samych i świecie, choć każdy z nich ponosi inne konsekwencje swoich działań.

Historyczny kontekst buntu widoczny jest w "Dziadach" cz. III, gdzie Mickiewicz przedstawia walkę Polaków o niepodległość. Okres zaborów był czasem, w którym Polacy nie mieli własnego państwa, a wszelkie próby odzyskania wolności były tłumione. Bunt staje się wówczas aktem patriotycznym, heroicznym zrywem przeciwko uciskowi. Dla Polaków epoki romantyzmu było to również poszukiwanie tożsamości narodowej i duchowej, które znajdywały wyraz w dziełach literackich tej epoki.

Podsumowując, bunt człowieka wobec świata i ludzi jest złożonym tematem, który może przyjmować różnorodne formy oraz prowadzić do różnych skutków. Zarówno Konrad z "Dziadów", jak i Raskolnikow ze „Zbrodni i kary” manifestują swoje niezadowolenie, próbując zmieniać rzeczywistość, ale ich bunty kończą się konfrontacją z nieuchronnymi konsekwencjami. Egzystencjalny kontekst buntu podkreśla konieczność wyboru i odpowiedzialności, a historyczne realia ukazują bunt jako drogę do wolności i narodowej tożsamości. Tym samym bunt staje się nieodłącznym elementem ludzkiej egzystencji, wyrazem nieustannej walki o sens i sprawiedliwość.