Miejsce rozwoju – przestrzeń upadku: Jak miasto wpływa na losy człowieka i jego decyzje?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.02.2026 o 12:06

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.02.2026 o 11:01

Miasto to przestrzeń, która może wpływać na losy człowieka na różne sposoby, stając się zarówno miejscem jego rozwoju, jak i upadku. Przykłady z literatury pokazują, jak różnorodne mogą być skutki życia miejskiego. Dwa utwory literackie, które pozwalają przyjrzeć się temu zjawisku, to "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego oraz "Lalka" Bolesława Prusa.

W "Zbrodni i karze", miasto Sankt Petersburg pełni kluczową rolę w rozwoju fabuły i wpływa na życie głównego bohatera — Rodiona Raskolnikowa. Miasto jest miejscem zarówno inspiracji, jak i destrukcji. Raskolnikow, biedny student, żyje w dusznej atmosferze miasta, które powoduje w nim uczucie osaczenia i izolacji. Sankt Petersburg jawi się jako miejsce przytłaczające, gdzie gęsta zabudowa i ciasnota mieszkań wpływają na depresję i poczucie beznadziejności. To właśnie w miejskim zgiełku i chaosie dojrzewa w Raskolnikowie myśl o popełnieniu zbrodni, w wyniku której zamierza dowieść, że jest jednostką wyjątkową, ponad moralnymi i społecznymi normami. Sankt Petersburg staje się nie tylko tłem, ale i katalizatorem decyzji bohatera, prowadząc go do wewnętrznego upadku i wyrzutów sumienia po dokonaniu morderstwa.

W "Lalce" Bolesława Prusa Warszawa pełni analogiczną rolę, będąc zarówno areną sukcesów, jak i zawodów głównego bohatera — Stanisława Wokulskiego. Miasto daje Wokulskiemu szansę na rozwój — dzięki swojemu determinacji i zaangażowaniu udaje mu się zdobyć majątek i uznanie jako przedsiębiorca. Warszawa schyłku XIX wieku jest miejscem dynamicznym, pełnym kontrastów, gdzie obok siebie egzystują luksus i nędza, bogactwo i bieda. Wokulski stara się znaleźć w niej swoje miejsce, angażując się w różnorodne przedsięwzięcia.

Jednak to właśnie miejskie środowisko staje się również przestrzenią, która kształtuje jego życiowe porażki. Warszawa jest miejscem, gdzie Wokulski bez powodzenia zabiega o miłość Izabeli Łęckiej, kobiety zakorzenionej w arystokratycznych wartościach. Miasto, pomimo swych możliwości, jest miejscem zepsutym, pełnym hipokryzji i starych układów, które uniemożliwiają mu szczęście. Wokulski doznaje rozczarowania i duchowego upadku, nie znajdując w mieście prawdziwego oparcia ani odpowiedzi na swoje egzystencjalne wątpliwości.

Miasto jako miejsce rozwoju i upadku można również interpretować przez pryzmat wybranych kontekstów literackich. Jednym z nich jest literatura modernistyczna, w której miasto często symbolizuje nowoczesność, izolację jednostki oraz konflikty wewnętrzne. Bohaterowie muszą mierzyć się z nowymi wyzwaniami i odnaleźć swoją tożsamość w obliczu wciąż zmieniającego się świata. W utworach takich jak "Portret doriana Graya" Oscara Wilde’a miasto staje się miejscem dekadenckiej degrengolady i moralnego zepsucia. Dorian, zachłyśnięty miejskim życiem, wkracza na ścieżkę, która prowadzi go ku zatraceniu.

Kolejny kontekst to industrializacja i urbanizacja, które przekształcają krajobraz miast i życie ich mieszkańców. W literaturze pozytywistycznej miasto często staje się miejscem walki o przetrwanie, symbolem nowych możliwości, ale i przeszkód. Przemiany społeczne i ekonomiczne zmuszają bohaterów do adaptacji w skomplikowanej miejskiej przestrzeni, jak ma to miejsce w "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego.

Ostatnim kontekstem jest alienacja jednostki w tłumie, często spotykana w literaturze egzystencjalnej. Miejsce tętniące życiem może jednocześnie wywoływać poczucie samotności i odcięcia od innych. Jest to motyw obecny w "Procesie" Franza Kafki, gdzie główny bohater, Józef K., błąka się wśród sennych i nielogicznych realiów miejskich, co prowadzi do jego stopniowej dezintegracji psychicznej.

Podsumowując, miasto to przestrzeń pełna kontrastów, która potrafi zarówno inspirować rozwój, jak i przyczyniać się do upadku jednostki. W literaturze stanowi ważne tło, które kształtuje losy bohaterów, pokazując, jak skomplikowane i często przewrotne mogą być związki między człowiekiem a jego otoczeniem. Wplecenie miasta w narrację pozwala twórcom na badanie uniwersalnych tematów dotyczących ludzkiej natury, moralności oraz poszukiwania sensu w zgiełku codzienności.