Kobieta: femme fatale czy delikatna istota? Rozważenie problemu na podstawie dwóch lektur obowiązkowych oraz dwóch kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.01.2026 o 12:59

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 23.01.2026 o 16:23

Literatura od wieków przedstawia różnorodne portrety kobiet, które często oscylują między skrajnymi wizerunkami. Takie dualistyczne ujęcie można dostrzec w klasycznych dziełach literackich, a zarazem odnaleźć w kontekstach historycznych i kulturowych. Analiza przedstawienia kobiety w literaturze polskiej skłania do odniesienia się do dwóch skrajności - femme fatale, czyli kobiety zgubnej, oraz delikatnej istoty, wymagającej opieki. By lepiej zrozumieć ten problem, warto przeanalizować bohaterki z dwóch lektur obowiązkowych: „Lalki” Bolesława Prusa oraz „Granicy” Zofii Nałkowskiej, a także przywołać dwa konteksty – literacki, dotyczący femme fatale w literaturze światowej, i kulturowy, związany z wydarzeniami historycznymi oraz społecznymi.

W „Lalce” Prusa, najważniejszą postacią kobiecą jest Izabela Łęcka, która doskonale wpisuje się w archetyp femme fatale. Jest piękną, ale jednocześnie zimną i wyniosłą arystokratką, która używa swojego wdzięku, aby manipulować otoczeniem. Jej postać jest czymś więcej niż tylko negatywnym bohaterem – Izabela jest przedstawicielem dekadenckiego świata arystokracji, dla którego wartości materialne i społeczne statusy dominują nad wartościami moralnymi i uczuciowymi. W miarę rozwoju fabuły, Łęcka staje się przyczyną zguby Stanisława Wokulskiego, przedsiębiorcy, który zainwestował nie tylko swoje pieniądze, ale także nadzieje w miłosny związek z Izabelą. Jej niezdolność do odpowiedzi na jego uczucia, a także świadome wykorzystywanie Wokulskiego, czynią ją nie tylko femme fatale, ale i symbolem społeczeństwa, które przynosi zgubę osobom pełnym marzeń i aspiracji.

Z kolei w „Granicy” Nałkowskiej mamy do czynienia z postacią Elżbiety Bieckiej. Choć ona również wydaje się być kobietą, która jest świadoma swojej atrakcyjności i umie z niej korzystać, to jednak jej charakterystyka jest bardziej złożona. Elżbieta, w przeciwieństwie do Izabeli, wykazuje głębsze zrozumienie siebie i otaczającego ją świata. Mimo że również działa na granicy moralnych zasad, jej osobowość jest bardziej zniuansowana, a zachowania motywowane wewnętrznymi konfliktami i poszukiwaniem tożsamości. Elżbieta reprezentuje typ kobiety delikatnej, która, choć zdolna do manipulacji, szuka prawdziwego uczucia i głębszego sensu życia.

Przechodząc do kontekstów literackich, warto zwrócić uwagę na postać femme fatale w światowej literaturze. Przykładem jest Carmen z noweli Prospera Mérimée oraz opery Georges’a Bizeta. Carmen to kobieta wolna i niezależna, której miłość staje się fatalnym zbiegiem okoliczności dla mężczyzn. Jej postać podkreśla konflikt między wolnością osobistą a społecznymi oczekiwaniami względem kobiet. Na jej przykładzie można zaobserwować, jak literatura eksploruje temat kobiecej niezależności, jednocześnie często karząc bohaterki, które wybierają własną drogę.

W kontekście historycznym i kulturowym, warto przywołać okres emancypacji kobiet pod koniec XIX i na początku XX wieku. Przemiany społeczne, które skutkowały rozszerzeniem praw kobiet, wpłynęły także na literackie przedstawienia kobiet. W tym kontekście kobiety nie są już jedynie delikatnymi istotami, które potrzebują męskiego wsparcia, lecz stają się aktywnymi uczestniczkami życia społecznego i kulturalnego. Mimo to, literatura często przedstawia ich dążenia jako potencjalnie zgubne, co odzwierciedla napięcia społeczne tamtych czasów.

Analiza literackich wizerunków bohaterki pokazuje, że granica między femme fatale a delikatną istotą jest płynna i pełna niuansów. Zarówno Izabela Łęcka, jak i Elżbieta Biecka są postaciami złożonymi, reprezentującymi różne aspekty kobiecości, od manipulacji i chłodu emocjonalnego, po wrażliwość i poszukiwanie tożsamości. Kulturowo-literackie konteksty natomiast ukazują zmieniające się społeczne role kobiet i ich wpływ na literackie archetypy. W literaturze kwestia ta wciąż pozostaje otwarta do dalszej refleksji i interpretacji, co czyni ją niezmiernie ciekawą dla współczesnych czytelników.