Gatunek literacki a konstrukcja świata przedstawionego w dziele literackim: analiza na podstawie wybranej lektury, utworów z dwóch różnych epok i wybranego kontekstu

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 15.10.2023 o 17:39

W świecie gatunków literackich

Gatunek literacki pełni istotną rolę w konstrukcji świata przedstawionego w dziele literackim. Można powiedzieć, że to właśnie gatunek nadaje utworowi pewne ramy, które kształtują jego charakter, strukturę i przekaz. Odpowiedni dobór gatunku może wpływać na odbiór tekstu przez czytelnika i umożliwiać autorowi skuteczne przekazanie swoich intencji.

W literaturze epickiej, do której zaliczamy powieści, opowiadania czy eposy, świat przedstawiony jest często rozbudowany i szczegółowy. Przykładem może być "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza - przez szczegółowy opis litewskiej natury, dworku szlacheckiego czy scen rodzajowych, autor buduje realistyczny obraz Polski z epoki napoleońskiej. Gatunek epicki pozwala na wielowątkowość i rozbudowę psychologiczną postaci, czego przykładem jest "Lalka" Bolesława Prusa. Powieść realistyczna przedstawia złożony obraz społeczeństwa warszawskiego drugiej połowy XIX wieku, ukazując jednostkę w kontekście wielkich przemian społeczno-gospodarczych.

W "Lalce" Bolesława Prusa, mamy do czynienia również z gatunkiem powieści społeczno-obyczajowej. Autor wybrał ten gatunek, aby ukazać swoje spojrzenie na ówczesną polską rzeczywistość, z jej hipokryzją, klasowymi podziałami oraz moralnym upadkiem arystokracji. Powieść społeczno-obyczajowa daje Prusowi możliwość przedstawienia szerokiej panoramy społecznej i wprowadzenia wielu postaci, które stanowią reprezentację różnych grup społecznych. Dzięki temu czytelnik może lepiej zrozumieć realia epoki, a także analizować sylwetki poszczególnych bohaterów.

Dramat, w którym widzimy mniej opisów otoczenia, a więcej dialogów i bezpośrednich reakcji postaci, stawia na interakcję i konflikt. Do dramatów należy chociażby "Dziady" Mickiewicza, prezentujące polską społeczność w kontekście doświadczeń historycznych i mesjanistycznych pragnień. W dramacie postacie są zobligowane do działania, a świat przedstawiony jest często ograniczony, skupiony na relacjach międzyludzkich.

Liryka, będąca odzwierciedleniem wewnętrznego świata podmiotu lirycznego, tworzy świata przedstawionego, który jest subiektywny i fragmentaryczny. Kluczową cechą tego gatunku jest subiektywna ekspresja emocji, stanów duchowych lub przemyśleń poety. Forma ta sprzyja skondensowanemu, często metaforycznemu językowi, jak w poezji Czesława Miłosza czy Wisławy Szymborskiej. W liryce emocje czy myśli jednostki są zaprezentowane w sposób bezpośredni i intensywny, co daje czytelnikowi możliwość pełnego emocjonalnego zaangażowania i podmiotowej interpretacji. Przykładem może być "Wiersz o miłości" Jarosława Iwaszkiewicza, który tworzy owocne pole do odczuwania uczuć, jakie tchnął w swą twórczość autor.

Specyficzną formą jest również powieść fantastyczna lub science fiction, która tworzy światy alternatywne, niezwiązane bezpośrednio z naszą rzeczywistością. "Solaris" Stanisława Lema wprowadza czytelnika w kompleksowy świat pozaziemskiej stacji kosmicznej i niezwykłej planety, co pozwala na eksplorowanie głęboko humanistycznych i filozoficznych tematów w całkowicie nowym, nieznanym kontekście.

Ostatnim aspektem, na który warto zwrócić uwagę, jest wybrany kontekst, w którym utwór literacki powstaje. Obecność danego gatunku może być związana z panującymi w danej epoce lub kulturze normami oraz oczekiwaniami czytelników. Na przykład, w kontekście starożytnej Grecji, tragedia była popularnym gatunkiem w którym dramaturdzy przedstawiali losy ważnych postaci historycznych lub mitycznych. Tragedie miały na celu prowokowanie do refleksji nad prawdami moralnymi i egzystencjalnymi. Struktura dramatu umożliwia widzom dogłębne odczucie napięć społecznych, historycznych czy osobistych, które były kluczowe dla zrozumienia przekazu.

Podsumowując, gatunek literacki ma ogromne znaczenie w konstrukcji świata przedstawionego w dziele literackim. Odpowiedni dobór gatunku umożliwia autorowi skuteczne oddanie swojego przekazu czytelnikowi. Przykładem może być lektura obowiązkowa "Lalka", gdzie powieść społeczno-obyczajowa pozwala na przedstawienie szerokiej panoramy społecznej. Różne gatunki literackie, takie jak poezja miłosna czy tragedia, z kolei umożliwiają przedstawienie różnych emocji i idei. Ostatecznie, kontekst, w którym powstaje utwór, może wpływać na obecność danego gatunku i kształtować jego charakterystyczne cechy.