Jak władza wpływa na człowieka?„Makbeta” Williama Shakespeare’a, inny utwór literacki oraz wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.10.2024 o 16:21

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 25.09.2024 o 16:54

Władza od wieków stanowi istotny element ludzkiego życia, determinując los jednostek i całych społeczności. Wpływ władzy na człowieka był i jest szeroko analizowany zarówno przez historyków, jak i literatów, którzy starają się ukazać złożoność tej zależności i wynikających z niej konsekwencji. W pierwszej kolejności warto przyjrzeć się wpływowi władzy na człowieka poprzez pryzmat dramatu "Makbet" Williama Shakespeare’a, a także refleksję tej tematyki w innych literackich dziełach oraz kontekstach historycznych.

"Makbet" to jednym z najważniejszych dzieł literatury światowej, w którym Shakespeare z wielką precyzją przedstawia historię tytułowego bohatera, uwikłanego w żądzę władzy. Makbet, początkowo lojalny poddany i wierny rycerz króla Dunkana, pod wpływem przepowiedni trzech wiedźm zaczyna marzyć o koronie. Początkowo niepewny i pełen wątpliwości, zostaje ostatecznie pchnięty do działania przez Lady Makbet - swoją ambitną żonę, która manipuluje jego emocjami i wzmaga jego pragnienie zdobycia tronu. Zabójstwo króla Dunkana staje się punktem zwrotnym w życiu Makbeta, który od tej pory zmienia się nie do poznania. W miarę rosnącej władzy, w Makbecie narasta podejrzliwość, okrucieństwo i paranoja. Szlachetny rycerz staje się tyranem, który nie cofnie się przed niczym, aby utrzymać swoją pozycję.

Proces psychologicznej przemiany Makbeta doskonale ukazuje, jak wielki wpływ na człowieka mogą mieć ambicje związane z władzą. Chęć jej posiadania prowadzi do moralnego upadku, zniszczenia wartości i utraty człowieczeństwa. Shakespeare podkreśla, że władza zdobyta w sposób niegodny niesie ze sobą też nieustanny strach przed jej utratą, co tylko potęguje destrukcyjne działania bohatera. Sytuacja ta ilustruje mechanizmy, przez które władza może stać się pułapką dla człowieka, zatruwając jego umysł i niszcząc jego relacje z innymi.

Analogiczny wątek można dostrzec w innym dziele literatury, jakim jest "Faraon" autorstwa Bolesława Prusa. Akcja powieści osadzona w starożytnym Egipcie przedstawia losy młodego władcy Ramzesa XIII. Jego ambicje początkowo są szlachetne, pragnie on reform i poprawy bytu swojego ludu. Jednakże w miarę jak mierzy się z wyzwaniami rządzenia, jego marzenia o sprawiedliwym rządzeniu zostają skonfrontowane z konserwatyzmem kapłanów oraz realiami politycznymi. Walka o władzę zmienia Ramzesa, prowadząc go do coraz bardziej bezwzględnych decyzji. Ostatecznie jego ambicja i brak kompromisów prowadzą do klęski zarówno jego samego, jak i jego planów reform.

Oba te przypadku literackie pokazują, że władza nie tylko obnaża naturalne skłonności człowieka, ale również potrafi je spotęgować i wynaturzyć. Człowiek dążący do zdobycia lub utrzymania władzy często traci z oczu pierwotne cele i wartości, które nim kierowały, a w ich miejscu pojawiają się destrukcyjne ambicje, frustracje i lęki. Mówił o tym również filozof Niccolò Machiavelli, którego prace, w tym "Książę", podkreślają konieczność bezwzględnych działań dla utrzymania władzy. Machiavelli argumentuje, że cel uświęca środki, co oznacza, że władca powinien być gotowy do podejmowania nawet najbardziej niemoralnych działań w imię zachowania swojej pozycji. Ta filozofia, choć brutalna, pokazuje jak dalece człowiek może się posunąć, gdy gra toczy się o władzę.

Historia, także ta najnowsza, pełna jest przykładów potwierdzających złożoność wpływu władzy na człowieka. Totalitarne reżimy XX wieku, jakimi były na przykład stalinizm w Związku Radzieckim czy hitleryzm w Niemczech, ukazują dobitnie, jak władza może wynaturzyć jednostki, prowadząc do masowych zbrodni i nieludzkich polityk. Władcy ci, podobnie jak literaccy bohaterowie, po zdobyciu władzy tracili moralne hamulce, stając się tyranami, którzy bezwzględnie eliminowali wszelkie zagrożenia dla swojego reżimu.

W kontekście psychologicznym, badania prowadzone nad zachowaniem ludzi w sytuacjach posiadania władzy, np. słynny eksperyment więzienny Philipa Zimbardo, ukazują że władza może zmieniać ludzką osobowość. Eksperyment ten, przeprowadzony na Stanford University, wykazał, że nawet zwykli ludzie mogą stać się okrutni i despotyczni, gdy zyskają władzę nad innymi.

Podsumowując, wpływ władzy na człowieka jest zdecydowanie ogromny i często destrukcyjny, co ukazują zarówno dzieła literackie, jak "Makbet" Williama Shakespeare’a i "Faraon" Bolesława Prusa, jak i doświadczenia historyczne oraz badania psychologiczne. Ambicja związana z władzą może prowadzić do moralnej degeneracji, utraty człowieczeństwa i przejawów tyranii. Uważne analizowanie tej zależności pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy, które rządzą ludzkimi zachowaniami w obliczu władzy, a także przeciwdziałać potencjalnym negatywnym skutkom jej sprawowania.