Człowiek wobec presji otoczenia: Omówienie zagadnienia na podstawie fragmentów „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 22:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.04.2025 o 12:10

Witold Gombrowicz, w swojej powieści "Ferdydurke", dokonuje przenikliwej analizy kondycji człowieka uwięzionego w społecznych konwenansach i poddanego nieustannej presji otoczenia. Autor, posługując się groteską i absurdalnym humorem, obnaża mechanizmy, które w jego odczuciu wpływają na jednostkę, zmuszając ją do podporządkowania się normom społecznym, kulturowym i obyczajowym.

Jednym z kluczowych fragmentów powieści, który ukazuje presję wywieraną na jednostkę przez społeczeństwo, jest scena pierwsza, gdy Józio, główny bohater, budzi się w ciele nastolatka i ponownie trafia do szkoły. Proces jego regresji nie jest efektem jego własnych działań ani pragnień, lecz skutkiem interwencji profesora Pimki, który wciela go siłą w ramy szkolnego systemu. Scena ta ilustruje, jak jednostka staje się ofiarą narzuconych jej ról społecznych, nie mając wpływu na ich wybór.

Kolejny istotny przykład to scena, w której profesor Pimko wprowadza Józia do klasy, gdzie uczniowie poddawani są rygorystycznym zasadom narzuconym przez nauczycieli. Dyktat szkoły, reprezentowanej przez postać profesora, nie pozwala młodzieży na swobodne wyrażanie siebie, lecz wymusza na nich przyjęcie form narzuconych przez system edukacyjny. Gombrowicz ukazuje tu, jak system edukacji, zamiast rozwijać indywidualność, tłamsi ją, zmuszając młodych ludzi do posłuszeństwa i poddawania się autorytetom.

Presja otoczenia w "Ferdydurke" nie ogranicza się jedynie do szkoły. Również życie towarzyskie i relacje rodzinne są przestrzeniami, w których jednostka mierzy się z oczekiwaniami społecznymi. Gombrowicz wprowadza tu postać Młodziaków, rodziny nowoczesnej, która za wszelką cenę stara się uchodzić za postępową i wolną od konserwatywnych ograniczeń. W rzeczywistości jednak ich zachowanie jest tylko inną formą konformizmu, opartą na przyjęciu nowoczesnych form i haseł, które w praktyce są równie ograniczające, co tradycyjne. Pragnienie bycia nowoczesnym prowadzi ich do groteskowych zachowań, będąc jednocześnie przykładem, jak presja otoczenia zmusza do przyjmowania określonych postaw.

Gombrowicz, poprzez zastosowanie groteski i absurdu, nie tylko obnaża presję społeczną, lecz także ukazuje, jak destrukcyjny wpływ ma ona na tożsamość jednostki. W "Ferdydurke" forma staje się synonimem zniewolenia – człowiek zostaje "upupiony", pozbawiony możliwości wyrażania swojego prawdziwego "ja". Formy te są narzucane przez różne instytucje – szkołę, rodzinę, społeczeństwo – i zmuszają jednostkę do nieustannego dostosowywania się.

Kontrastując te mechanizmy z dziełem Michaiła Bachtina "Problemy literatury i estetyki", możemy zauważyć, jak obaj autorzy podejmują temat jednostki w kontekście społecznym, lecz z różnych perspektyw. Bachtin, pisząc o dialogiczności literatury, podkreśla, że człowiek nie istnieje w próżni, lecz w nieustannym dialogu z otaczającym go światem. Literatura staje się dla niego przestrzenią, w której jednostka odnajduje swoje miejsce w społeczeństwie, ale też polem oporu przeciw dyktatowi zewnętrznych form.

Gombrowicz natomiast ukazuje instytucje społeczne jako opresyjne struktury, które narzucają formy ograniczające swobodę jednostki. Presja otoczenia w "Ferdydurke" pokazana jest jako mechanizm unifikujący, zmuszający do konformizmu oraz tłumiący odmienność i indywidualizm. W kontekście Bachtina można jednak zauważyć, że nawet w takim opresyjnym środowisku istnieje przestrzeń na bunt i kwestionowanie norm.

"Ferdydurke" to powieść, która skłania do refleksji nad tym, jak dalece jesteśmy w stanie złamać formy narzucone przez otoczenie, aby odnaleźć swoje prawdziwe "ja". Jest to opowieść o zmaganiu jednostki z wszechobecną presją społeczną i poszukiwaniu tożsamości, które pomimo humorystycznej formy, niesie ze sobą głębokie przesłanie na temat ludzkiej kondycji w złożonym świecie norm i oczekiwań. Gombrowicz, poprzez swoje pióro, przekazuje ważną lekcję na temat wolności i jej granic w zetknięciu z masowymi formami kształtującymi życie człowieka.