Jaki wpływ na człowieka ma otaczająca go przestrzeń? Wypracowanie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa oraz „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 21:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.04.2025 o 7:09

Przestrzeń, w której żyje człowiek, ma niejednokrotnie ogromny wpływ na jego myśli, emocje, a nawet na konkretne decyzje życiowe. Literatura często odzwierciedla tę interakcję, pokazując, jak bohaterowie kształtowani są przez swoje otoczenie. Dwie powieści, które doskonale ilustrują ten temat, to „Lalka” Bolesława Prusa i „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. Oba dzieła ukazują, jak przestrzeń wpływa na działania i psychikę postaci, często prowadząc ich do tragedii lub moralnych dylematów.

W „Lalce” Prusa głównym bohaterem jest Stanisław Wokulski, człowiek przedsiębiorczy i ambitny, którego życie toczy się w Warszawie. Stolica przedstawiona w powieści jest miejscem pełnym kontrastów – bogactwa i biedy, nowoczesności i tradycji. Wokulski, będąc przedsiębiorcą, czuje się zmuszony do poruszania się w tym zróżnicowanym świecie, w którym stara się odnaleźć swoje miejsce. Przestrzeń Warszawy symbolizuje jego aspiracje i ambicje, ale także jego frustracje i niepowodzenia.

Warszawa jest dla Wokulskiego zarówno miejscem rozwoju, jak i źródłem cierpienia. Z jednej strony miasto oferuje mu możliwości ekonomiczne – jest miejscem, w którym dzięki pracy i przedsiębiorczości zdobywa majątek. Z drugiej strony, społeczne i klasowe bariery, które napotyka w Warszawie, uświadamiają mu ograniczenia, jakie nakłada na niego przestrzeń społeczna. Jego dążenie do zdobycia serca Izabeli Łęckiej to walka z miejscem, które honoruje pochodzenie i status społeczny ponad rzeczywiste osiągnięcia i wartości człowieka.

Przestrzeń miejska wpływa również na psychikę Wokulskiego. Pomimo bogactwa i osiągnięć czuje się on obcy w arystokratycznym środowisku, do którego aspiruje. Jego samotność w tłumie jest jednym z głównych motywów powieści, a Warszawa podkreśla ten aspekt jego życia przez swoją obojętność i surowość. Presja miasta i wynikające z niej rozterki emocjonalne prowadzą Wokulskiego do ostatecznego załamania, co w końcu zmusza go do opuszczenia Warszawy.

Z kolei w „Zbrodni i karze” Dostojewskiego przestrzeń Petersburga pełni rolę niemal klaustrofobicznego świata, który przytłacza głównego bohatera, Rodiona Raskolnikowa. Miasto, przedstawione w ciemnych, przygnębiających barwach, jest miejscem, które oddziałuje na Raskolnikowa w wyjątkowo destrukcyjny sposób. Petersburga nie można tutaj uznać za tylko tło – to aktywny element fabuły, nadający tonu i intensywności wydarzeniom.

Raskolnikow, student żyjący w skrajnej biedzie, porusza się po mrocznych, ciasnych ulicach miasta, które odzwierciedlają jego stany emocjonalne i psychiczne. Klaustrofobiczność przestrzeni wpływa na jego izolację i narastające poczucie wyobcowania. Mieszkanie, w którym żyje, jest małe, ciemne i duszące – tworzy obraz niemal więzienny, który potęguje jego wewnętrzny chaos i depresję.

Przestrzeń Petersburga działa na Raskolnikowa niczym katalizator, popychając go do zbrodni. Jego teoria „wyjątkowych jednostek” wyrasta z przekonania, że w chaotycznym i brutalnym świecie tylko ci, którzy są gotowi przekroczyć moralne granice, mogą osiągnąć znaczące cele. Miasto, w którym bieda i niesprawiedliwość są na porządku dziennym, jest idealnym podłożem dla takich idei. Presja życia w przytłaczającym otoczeniu prowadzi go do morderstwa, którego skutki są dla niego destrukcyjne.

Obydwie powieści pokazują, jak przestrzeń wpływa na jednostki – w Warszawie, relatywnie nowoczesnym i rozwijającym się mieście końca XIX wieku, Wokulski styka się z niesprawiedliwością społeczną i konwenansami, które ograniczają jego działania. W Petersburgu, mieście melancholii i utraconych nadziei, Raskolnikow zmaga się z własnymi demonami. Miasta te nie są jedynie tłem dla wydarzeń, lecz aktywnie kształtują losy bohaterów, prowadząc ich do momentów kryzysowych i wyborów, które na stałe zmieniają ich życie.

Przykłady z „Lalki” i „Zbrodni i kary” ukazują, jak otaczająca przestrzeń może odgrywać kluczową rolę w życiu człowieka, wpływając na jego morale, wybory i losy. Wpływ ten może być zarazem motywujący, prowadzący do rozwoju i sukcesu, jak i destrukcyjny, popychający do zbrodni czy osobistego upadku. Literatura dzięki takim obrazom przestrzeni pozwala lepiej zrozumieć złożoność ludzkiego losu, pokazując, że człowiek jest nierozerwalnie związany z otaczającym go światem.