Lekcja języka polskiego Gombrowicza i Żeromskiego- próba porównania ( na podstawie „Ferdydurke” i „ Syzyfowych prac”).

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.08.2024 o 17:53

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.08.2024 o 17:29

W literaturze często pojawiają się motywy, które są powtarzane w różnych dziełach, ale ukazywane w odmienny sposób w zależności od epoki i perspektywy autorów. Przykłady takich motywów to m.in. praca, patriotyzm, ojczyzna czy nieszczęśliwa miłość. Motywy te mogą być przedstawiane zarówno w sposób realistyczny, romantyczny, jak i ironiczny lub krytyczny. Edytują one poglądy czytelników i kształtują ich myślenie na dany temat. W tym kontekście interesujące jest porównanie lekcji języka polskiego przedstawionych w "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza i "Syzyfowych pracach" Stefana Żeromskiego. Obie sceny pełnią różne funkcje i mają odmienną wymowę, mimo że ukazują podobne mechanizmy działające w systemie edukacyjnym.

W "Ferdydurke" Witold Gombrowicz charakteryzuje współczesną mu szkołę jako miejsce "upupienia" i wtłaczania w formę. Szkoła jest tu przedstawiona jako instytucja, która narzuca schematy myślenia i działania na uczniów, nie dając im przestrzeni na własne myśli. W tym kontekście szczególnie ważną postacią jest profesor Bladaczka, który jest uosobieniem karykaturalnego obrazu nauczyciela. Już samo nazwisko Bladaczki brzmi prześmiewczo, a jego wygląd i zachowanie tylko potwierdzają ten komiczny wizerunek. Bladaczka to nauczyciel, który nie radzi sobie z utrzymaniem dyscypliny na lekcji, boi się uczniów i sam jest zagubiony w przestarzałych metodach nauczania.

Metody nauczania Bladaczki można określić jako schematyczne i bezrefleksyjne. Cytuje on podręczniki, nie wyrażając swoich własnych opinii ani nie angażując uczniów do krytycznego myślenia. Próbuje narzucić im pewne formy myślenia o poecie Słowackim, co jest symbolem szerszego zjawiska ograniczania swobody myślowej uczniów. Scena z Gałkiewiczem, w której Bladaczka chce zmusić ucznia do przyjęcia określonych poglądów na literaturę, jest doskonałym przykładem walki o "normalizację" myślenia. Gałkiewicz sprzeciwia się temu narzuceniu, ale ostatecznie jest zmuszony do podporządkowania się.

Uczniowie w "Ferdydurke" reagują na metody Bladaczki na dwa różne sposoby. Podzieleni są na "stronnictwo kujonów", kierowane przez Syfona, oraz na grupę buntowników reprezentowanych przez Miętusa. Zachowanie uczniów podczas lekcji jest lekceważące – przykład z papierowymi kuleczkami i scyzorykami tylko to potwierdza. Mimo prób buntu, ostatecznie szkoła jako instytucja triumfuje, a uczniowie pozostają zdominowani przez formę narzuconą przez system edukacyjny.

W "Syzyfowych pracach" Stefana Żeromskiego szkoły przedstawione są w kontekście zaborów, gdzie jednym z głównych zadań systemu edukacyjnego jest rusyfikacja polskich uczniów. Zakaz używania języka polskiego na lekcjach i podczas przerw jest tylko jednym z elementów tego procesu. Lekcje języka polskiego są nadobowiązkowe i odbywają się pod czujnym okiem rusyfikatorów. Z tego powodu nauczyciele, tacy jak Sztetter, są zastraszeni i dbają jedynie o utrzymanie posady, realizując politykę rusyfikacyjną.

Postać Sztettera jest symbolem nauczyciela, który jest podporządkowany systemowi i nie ma wiele autonomii w prowadzeniu zajęć. Lekcje są realizowane po rosyjsku, a polska literatura jest przekładana na język rosyjski, co pozbawia ją oryginalnego wydźwięku i patriotycznego znaczenia. Uczniowie podchodzą do tych lekcji bez zaangażowania i traktują je jako nudny obowiązek.

Sytuacja zmienia się dramatycznie podczas jednej z lekcji, gdy pojawia się nowy uczeń, Zygier, który recytuje fragmenty "Dziadów" Adama Mickiewicza. Zygier swoim wystąpieniem przełamuje schematy narzucane przez nauczycieli i wzbudza w uczniach patriotyczne uczucia. Recytacja Mickiewicza, pełna emocji i głębokiego przesłania, działa jak iskra zapalna i budzi w uczniach dawno zapomniane ideały. Reakcja Sztettera jest pełna ambiwalencji: przerażenie miesza się z wzruszeniem i bezradnością wobec naruszenia nakazów.

Po wystąpieniu Zygiera zmieniają się także reakcje uczniów. Zamiast apatii i obojętności, zaczynają czuć dumę z bycia Polakami i zyskują świadomość swojej narodowej tożsamości. Narracyjne przedstawienie łez Sztettera jest symbolem sprzeciwu i wzruszenia, które ukazują, że w głębi duszy również nauczyciele są dotknięci tragicznym losem swojego narodu.

Porównując obie lekcje języka polskiego, można zauważyć zarówno wiele podobieństw, jak i różnic. Zarówno w "Ferdydurke", jak i w "Syzyfowych pracach" szkoła jest przedstawiana jako instytucja narzucająca schematy myślenia i działania na uczniów. Nauczyciele są podporządkowani systemowi i wykonują narzucone im zasady. Uczniowie z kolei są biernymi odbiorcami tej edukacji, z niewieloma przypadkami buntu. W "Ferdydurke" buntownik, taki jak Gałkiewicz, nie odnosi sukcesu i zostaje podporządkowany formie. Z kolei w "Syzyfowych pracach" bunt Zygiera prowadzi do zmiany świadomości narodowej wśród uczniów, co ma większe i bardziej trwałe konsekwencje.

Ton i wymowa obu scen również są znacząco różne. "Ferdydurke" jest prześmiewczą krytyką systemu edukacyjnego, ukazaną z ironią i humorem. Gombrowicz w ten sposób pokazuje absurdy i formalizmy, które ograniczają swobodę myślenia uczniów. Natomiast "Syzyfowe prace" przedstawiają rusyfikację w sposób tragiczny, ukazując dramat uczniów pod zaborami i ich walkę o zachowanie polskiej tożsamości.

W podsumowaniu można stwierdzić, że lekcje języka polskiego w "Ferdydurke" i "Syzyfowych pracach" pełnią różne role i mają odmienne przesłania. Gombrowicz krytykuje formalizm i schematyzm szkoły w sposób satyryczny, podczas gdy Żeromski ukazuje dramat rusyfikacji i pragnienie uczniów do zachowania narodowej tożsamości. Oba utwory, mimo różnic w tonie i intencjach, przypominają o ważnej roli, jaką literatura odgrywa w krytyce systemów edukacyjnych i w zachowaniu narodowej tożsamości w trudnych czasach historycznych.