Czy o wartości człowieka świadczy jego postawa wobec innych? Analiza na podstawie wybranej lektury obowiązkowej i innego utworu literackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.05.2025 o 17:55

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.05.2025 o 14:56

Wartość człowieka to temat, który niejednokrotnie był poruszany w literaturze zarówno polskiej, jak i światowej. Jednym z ważniejszych kryteriów oceny wartości człowieka może być jego postawa wobec innych ludzi. Empatia, dobroć, umiejętność wybaczania oraz zdolność do poświęceń na rzecz innych są cechami, które często decydują o tym, jak postrzegamy siebie nawzajem. Współczesna literatura, a także dzieła klasyczne, dostarczają licznych przykładów, gdzie postawa bohaterów wobec innych ludzi stanowi główną oś problemową. Aby rozważyć trafność stwierdzenia, że o wartości człowieka świadczy jego postawa wobec innych, posłużę się przykładami z wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego.

Pierwszym przykładem obrazującym znaczenie postawy wobec innych jako miernika wartości człowieka jest dramat "Dziady" Adama Mickiewicza. W tym dziele, zwłaszcza w części III, mamy do czynienia z postacią Konrada, której relacje z innymi są centrum dramatycznego wyrazu. Konrad to bohater romantyczny, pełen wewnętrznych sprzeczności, który zmaga się z samotnością i niezrozumieniem. Jego postawa wobec innych, szczególnie w Wielkiej Improwizacji, jest pełna pychy i pewności siebie. Konrad, przekonany o swojej wyższości, stara się rzucić wyzwanie samemu Bogu, roszcząc sobie prawo do naprawy świata dla dobra ludzkości. Mimo szlachetnych intencji, w swojej postawie brak mu pokory i empatii wobec innych ludzi. Przemawia przez niego pycha, a jego działania są podszyte egoizmem. Dopiero późniejsze doświadczenia zmuszają bohatera do refleksji nad własnymi uczuciami i relacjami z innymi, ukazując, że prawdziwą wartość człowieka można mierzyć poprzez jego umiejętność porozumienia się z innymi oraz zdolność do współczucia.

Innym ważnym przykładem z literatury może być "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, podejmuje decyzję o popełnieniu morderstwa, będąc przekonanym, że czyni to w imię wyższych celów. Jego postawa wobec innych jest instrumentalna i pozbawiona empatii; traktuje ludzi jak narzędzia do realizacji własnych, egoistycznych planów. W jego rozważaniach filozoficznych ludzi dzieli na "zwykłych" i "niezwykłych", przyznając tym drugim prawo do przekraczania moralnych granic dla dobra ogólnego. Jednak im dalej posuwa się w swoje działania, tym bardziej widoczne stają się konsekwencje jego dehumanizującej postawy. Dopiero dzięki spotkaniu z Sonią, młodą kobietą pełną miłosierdzia i wyrozumiałości, Rodion zaczyna rozumieć, że prawdziwa wartość człowieka tkwi w zdolności do miłości i poświęcenia siebie dla innych. Sonia, mimo trudnych warunków życiowych, wykazuje się ogromnym zrozumieniem i współczuciem, będąc żywym przykładem na to, że prawdziwa wartość człowieka wyraża się w jego postawie wobec bliźnich. To dzięki niej Raskolnikow odnajduje drogę do odkupienia i wewnętrznej przemiany.

Oba te przykłady ukazują uniwersalne prawdy o człowieku, które są tak samo aktualne dziś, jak były w czasach powstania tych dzieł. Zarówno Mickiewicz, jak i Dostojewski, choć w różny sposób, pokazują, że prawdziwą miarą człowieka jest jego stosunek do innych ludzi. Pycha, egoizm czy brak empatii prowadzą do wewnętrznych konfliktów i izolacji od społeczeństwa, podczas gdy miłość, zrozumienie i zdolność do poświęceń są wartościami nadającymi sens ludzkiemu życiu. Wartość człowieka nie leży w jego intelekcie, talentach czy zasługach osobistych, lecz w tym, jak potrafi on wykorzystać te cechy dla dobra innych. Literatura, poprzez swoje złożone, wielowymiarowe postacie, daje nam możliwość zrozumienia, jak istotna jest postawa wobec innych w definiowaniu wartości człowieka.

Podsumowując, zarówno "Dziady" Mickiewicza, jak i "Zbrodnia i kara" Dostojewskiego podkreślają znaczenie empatii i miłości w budowaniu osobistej wartości człowieka. Choć bohaterowie tych dzieł odzwierciedlają różne podejścia do życia i ludzi, to ich losy stanowią dowód na to, że nasza wartość jako istot ludzkich jest nieodłącznie związana z tym, jak traktujemy innych. Ostatecznie to właśnie postawy pełne szacunku, zrozumienia i współczucia decydują o prawdziwej wartości człowieka.