Dyskursywny charakter „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.01.2024 o 17:18

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.01.2024 o 6:30

„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego to powieść z 1924 roku, ukazująca obraz Polski odrodzonej po latach zaborów, rozterek społecznych i dylematów ideowych, które towarzyszyły formowaniu się młodego państwa. Utwór ten ma wyraźnie dyskursywny charakter – jest bowiem areną intelektualnych zmagań, w których autor podejmuje szereg istotnych i aktualnych wówczas problemów, sprzecznych idei i wzajemnie wykluczających się postaw.

Główny bohater, Cezary Baryka, wychowany w azerskim Baku, przybywa do Polski wkrótce po jej odzyskaniu niepodległości i staje się świadkiem chaosu, jaki towarzyszył tej odrodzonej rzeczywistości. W jego losach, zmaganiach i wewnętrznych przemianach odbija się skomplikowany obraz państwa, które – jakby jeszcze w poszukiwaniu własnej tożsamości – boryka się z rozbieżnościami ideologicznymi, antagonizmami społecznymi i wielkimi nierównościami.

Żeromski poprzez postać Baryki i innych bohaterów porusza zagadnienia takie jak: konflikt między socjalizmem a nacjonalizmem, problematyka walki o prawa robotników, konieczność wprowadzenia reform agrarnych czy wreszcie kwestię nowych rządów i ich moralnych kompromisów.

Jednym z ważniejszych aspektów dyskursu przedstawionego w „Przedwiośniu” jest konfrontacja różnych modeli społecznych: utopijnego socjalizmu reprezentowanego przez postać Hipolita Wielosławskiego, praktycznego socjalizmu Seweryna Baryki oraz prawicowych i konserwatywnych postaw encyklopedystów. Wszystkie te światopoglądy są ze sobą skonfrontowane, zaś Żeromski nie daje czytelnikowi gotowych odpowiedzi, ale stawia pytania i skłania do refleksji.

Dodatkowo, powieść Żeromskiego ukazuje pluralizm kulturowy i narodowościowy ówczesnej Polski – rosyjskie, niemieckie, żydowskie oraz ukraińskie wpływy przemieszają się z polskim krajobrazem, tworząc wieloaspektowy obraz wielonarodowego i wielokulturowego społeczeństwa. Autor nie omija także problemu galicyjskiego pauperizmu i zacofania wsi polskiej, kontrastując je z industrializacją i modernizacją miast.

Krytycyzm Żeromskiego dotyczył również nowo powstałych władz odrodzonej Polski, które postrzegał jako oparte na kompromisie moralnym i politycznym. Prezentował wizję kraju rozdartego między ideałami niepodległości a pragmatyzmem politycznym, co znalazło odzwierciedlenie w postaci hipokryzji i niemoralności niektórych działaczy, czy w kontrastach społecznych, z jakimi musiał zmierzyć się Baryka.

Postać Cezarego Baryki jest reprezentatywna dla polskiej narodowej inteligencji przybywającej z różnych zakątków dawnych zaborów – jego dojrzewanie, konfrontacja z różnorodnością obrazów Polski są również odzwierciedleniem wewnętrznego konfliktu samego Żeromskiego, oscylującego między nadzieją a rozczarowaniem.

W "Przedwiośniu" Stefan Żeromski stworzył przestrzeń dyskusji na temat kierunków, w jakie powinna zmierzać odrodzona Polska, jednocześnie będąc świadomym dysproporcji między marzeniami o sprawiedliwości społecznej a rzeczywistością, którą wyłaniały przed nim liczne podróże po kraju oraz bezpośrednie obserwacje. Dzięki dyskursywności powieści możemy więc dziś dostrzec bogactwo ówczesnych debat, które formowały dwudziestowieczną Polskę.