Literackie kierunki w dobie oświecenia

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.01.2024 o 17:26

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.01.2024 o 14:09

Oświecenie, określane również mianem "wieku rozumu", to epoka w historii kultury europejskiej, obejmująca przeważnie XVIII wiek. Jej nazwa wypływa z założenia filozofów i pisarzy, którzy pragnęli rozjaśnić świat mrokom niewiedzy i przesądów, opierając swoje poglądy na rozumie i wiedzy naukowej. W literaturze oświecenia można wyróżnić kilka głównych kierunków, które wywarły znaczący wpływ na rozwój myśli i sztuki.

Jednym z pierwszych i najważniejszych prądów oświecenia było klasycyzm. Jego przedstawiciele dążyli do naśladowania wzorców antycznych, a także odtwarzania ładu, harmonii i prostoty, które miały symbolizować uniwersalne wartości. Klasycystyczna literatura objęła takie gatunki jak epos, tragedia i poezję dydaktyczną. We Francji głównym reprezentantem klasycyzmu był Nicolas Boileau, który w dziele "Sztuka poetycka" wyłożył zasady poetyki klasycznej, opartej na naśladowaniu natury i przestrzeganiu jedności czasu, miejsca i akcji. W Polsce, klasycyzmu w literaturze bronił m.in. Franciszek Bohomolec, autor popularnej wówczas "Satyry na leniuchowanie".

Oświecenie to też czas wielkich reform społecznych i politycznych, które znalazły swój wydźwięk w literaturze. Filozofowie tacy jak Wolter, Monteskiusz czy Rousseau podejmowali w swoich dziełach tematy związane z wolnością, równością i sprawiedliwością. Rousseau w swoim traktacie "Umowa społeczna" wpłynął na zmianę postrzegania stosunków między państwem a obywatelem, co rezonowało z kolei w twórczości polskich pisarzy jak Stanisław Konarski, który propagował w "O skutecznym rad sposobie" ideę reformy edukacji, czy Hugo Kołłątaj, aktywny politycznie w okresie Sejmu Czteroletniego.

Sentymentalizm to kolejny prąd, który rozwinął się w dobie oświecenia. W literaturze oznaczał on odejście od rozumu ku uczuciom, wrażliwości i emocjom. Twórcy tego kierunku skupiali się na wewnętrznym świecie bohaterów, ich osobistych doświadczeniach i uczuciach. Przykładem może być tu "Nowa Heloiza" Rousseau, która stała się wzorem powieści sentymentalnej. W Polsce nurt ten reprezentował Franciszek Karpiński, którego liryki stanowiły wyraz skłonności do kontemplacji przyrody i refleksji nad ludzkimi uczuciami.

Kierunek oświeceniowy, który warto także wymienić, to oświeceniowy racjonalizm. W jego świetle rozum był narzędziem poznawania świata i rozwiązania problemów ludzkości. Dzieła filozoficzne i naukowe stawały się coraz bardziej popularne, a w ichśród dzieła takie jak "Encyklopedia" Diderota i d'Alemberta, które były próbą usystematyzowania całej dostępnej wówczas wiedzy.

Oprócz wymienionych nurtów, ważną rolę w literaturze oświecenia odgrywały także utwory dydaktyczne, które miały na celu edukację i moralne pouczanie odbiorców. Ignacy Krasicki, nazywany "księciem poety polskiej", był autorem bajek, które pisane wierszem miały moralizatorski charakter i były adresowane zarówno do dzieci, jak i dorosłych.

Literatura oświecenia, choć zróżnicowana, była zatem wyrazem przełomu kulturowego, w którym rozum, wiedza i społeczne zmiany zaczęły odgrywać zasadniczą rolę. Dzisiaj, z perspektywy czasu, możemy postrzegać te dzieła jako świadectwo tamtego ciekawego i dynamicznego okresu w historii myśli europejskiej.