Nowela pozytywistyczna jako narzędzie polityki społecznej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2024 o 13:55

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.01.2024 o 12:44

Pozytywizm był epoką, w której literatura stała się orężem w walce o lepsze jutro, narzędziem edukacji społecznej i ekonomicznej. Twórcy tego okresu dostrzegali w literaturze możliwość realnej zmiany, która mogła wpływać na ówczesną rzeczywistość. Wśród różnorodnych form literackich, to właśnie nowela pozytywistyczna odegrała szczególną rolę, stając się wyrazistym środkiem przekazu idei społecznych.

Nowela jako gatunek literacki ewoluowała od starożytności, kiedy to zawierała krótkie opowieści o charakterze moralizatorskim, przez "Decameron" Boccaccia, który nadał jej wymiar rozrywkowo-moralny. Punktem wyjścia do naukowej refleksji na temat noweli była teza Fryderyka Nietzschego, że literatura to "wielkie lustro życia", w którym zarówno autor, jak i czytelnik mogą odnaleźć odzwierciedlenie siebie i społeczeństwa. Nowela pozytywistyczna miała ściśle określoną funkcję – była narzędziem ideowym. Odbiegała od literackiej wolności twórczej, posiadając charakterystyczne cechy. Była zwięzła, skoncentrowana na jednym wydarzeniu, często tendencjonalna, miała jasno określony cel – przekazanie określonej lekcji moralnej lub społecznej.

Tworzenie noweli zgodnie z zasadami, jakie narzucił pozytywizm, oznaczało duży nacisk na problemy społeczno-ekonomiczne. Przykładem mogą być "Szkice węglem" Henryka Sienkiewicza, gdzie prezentowany jest świat ludzi wykorzystywanych i ich trudny los na tle represyjnych zaborców. Tragiczny los dziecka chłopskiego został z kolei opisany w "Antku" Bolesława Prusa. Nowela "Tadeusz" Elizy Orzeszkowej przedstawiała opuszczone dziecko jako oskarżenie wobec wyższych sfer, które oprócz socjalnego wykluczenia pozostawały obojętne na los ubogich.

"Mendel Gdański" Marii Konopnickiej nawoływał do tolerancji i akceptacji w kontekście trudnej sytuacji Żydów w społeczeństwie. Pozwalając czytelnikom zrozumieć codzienne wyzwania stawiane przed bohaterem, Konopnicka kładła nacisk na potrzebę asymilacji i konkretnej interwencji społecznej.

Problematyka miejska była również na pierwszym planie – "Kamizelka" Bolesława Prusa prezentuje dramatyzm ludzkiego życia w warunkach ubóstwa, a Herman w "ABC" Elizy Orzeszkowej pokazuje przegraną walkę o edukację. "Dobra pani" Konopnickiej to z kolei krytyczny obraz filantropii, która bez zrozumienia i odpowiedniego ukierunkowania działania może nieść za sobą negatywne skutki.

Nowelistka pozytywistyczna, jako obserwator społeczny, nie tylko diagnozowała źródła problemów, ale również sugerowała rozwiązania, ściśle zgodne z ideologią epoki – pracą u podstaw, edukacją czy emancypacją kobiet. Przykładowo, bohaterka "Marty" Elizy Orzeszkowej przekazuje, iż nie wystarczy tylko pomagać, ale trzeba działać długofalowo, dążąc do zmiany świadomości społecznej.

Nowela pozytywistyczna miała za zadanie być formą edukacyjną i krytyczną, a jej twórcy pragnęli wpłynąć na świadomość społeczną. Aby to uczynić, kreowali postacie dynamiczne, sytuacje skomplikowane i wieloaspektowe, zmuszając odbiorców do refleksji. Kontrasty w przedstawieniu problematyki społecznej pokazywały ewolucję gatunku i podejścia autorów do zmieniającej się rzeczywistości.

W dzisiejszych czasach można się zastanowić, na ile tematyka poruszana przez nowelistów pozytywistycznych jest aktualna. Niestety wiele z problemów pozostaje nadal obecnych, a literatura w dalszym ciągu może służyć jako lustro społecznych dyskursów. Nowele, analizując ówczesne postawy, mogły wpływać na zmianę sposobu myślenia i działania, co ma również znaczenie dla współczesnych czytelników.

Podsumowując, nowela pozytywistyczna odgrywała kluczową rolę w polityce społecznej epoki, będąc zarówno formą edukacyjną, jak i krytyczną, odzwierciedlającą realia ówczesnego świata. Jej przesłanie jest uniwersalne, ponadczasowe i wciąż może służyć jako istotne narzędzie interwencji społecznej, zmuszając do refleksji i potencjalnie - do działania.