Obraz społeczeństwa polskiego drugiej połowy XIX wieku w prozie pozytywistycznej.
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.06.2024 o 15:59
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 28.06.2024 o 15:07
Streszczenie:
Praca omawia epokę pozytywizmu w Polsce, analizując teksty "Lalka" i "Nad Niemnem" oraz ich społeczne konteksty. Obrazy różnych warstw społeczeństwa ukazują złożoność relacji i wartości epoki. ⏳
---
I. Wprowadzenie
Pozytywizm w Polsce odnosi się do bardzo specyficznego okresu historyczno-literackiego, który miał swoje oznaczenia czasowe i graniczne wydarzenia. Epoka ta trwała od upadku powstania styczniowego w 1864 roku do około 1890 roku, kiedy to zaczęto zauważać początki epoki Młodej Polski. Pozytywizm przyniósł ze sobą znaczące zmiany w sposobie myślenia, ukierunkowane na modernizację, postęp naukowy i rozwój społeczny. Wyznaczał nowe ścieżki, które były odpowiedzią na klęskę romantycznych powstań i wysiłków niepodległościowych, proponując zamiast tego pracę u podstaw, pracę organiczną oraz integrację społeczną.Na szerszym tle europejskim, pozytywizm pojawił się nieco wcześniej, już w połowie lat 50. XIX wieku i trwał do lat osiemdziesiątych tegoż wieku. Filozoficzne podwaliny tego ruchu kładł francuski myśliciel Auguste Comte, który w swoim "Kursie filozofii pozytywistycznej" postulował empiryczne podejście do nauki i społeczeństwa. Jego idee szybko znalazły odzew w literaturze, zarówno teoretycznej, jak i praktycznej, pośrednio kształtując również polski pozytywizm.
Podstawowe hasła polskiego pozytywizmu obejmowały prace u podstaw, która narzucała obowiązek edukacji i pomocy najbiedniejszym warstwom społeczeństwa. Praca organiczna naciskała na harmonijny rozwój całego organizmu społecznego, w którym każda warstwa społeczna miała swoją określoną rolę i miejsce. Ruch pozytywistyczny promował również emancypację kobiet i ich aktywne uczestnictwo w życiu publicznym oraz społeczną i gospodarczą asymilację Żydów, mającą na celu integrację tej mniejszości z polskim społeczeństwem.
Około 1880 roku zauważalny był jednak kryzys światopoglądowy epoki, który wyłaniał się w wyniku krytycznej oceny dotychczasowych osiągnięć i metod pozytywistycznych. Publikacja "Zarysu literatury polskiej z ostatnich lat szesnastu" autorstwa Piotra Chmielowskiego stanowiła ważny moment w historii literatury polskiej, zamykając pewien rozdział epoki i oceniając go krytycznie.
II. Analiza literatury pozytywistycznej: "Lalka" Bolesława Prusa i "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej
"Lalka" Bolesława Prusa i "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej stanowią kanoniczne dzieła literatury polskiego pozytywizmu, które przedstawiają różnorodne obrazy ówczesnego społeczeństwa."Lalka" Bolesława Prusa
Specyfika "Lalki" polega na jej panoramicznym charakterze, dzięki czemu czytelnik ma możliwość przyjrzenia się różnym warstwom społecznym ówczesnej Warszawy. Prus przedstawił Warszawę jako mikroświat pełen kontrastów, zarówno bogactwa, jak i nędzy, co daje pełniejszy obraz życia w drugiej połowie XIX wieku.
Arystokracja w powieści Prusa jest ukazana jako warstwa społeczna odizolowana i często zdemoralizowana. Postacie takie jak Tomasz Łęcki, jego córka Izabela, pani Wąsowska i Starski są przykładem ludzi, dla których życie to ciągłe rauty, bale, wystawy, wyjazdy. Posiadają oni izolowaną świadomość społeczną, mają poczucie wyższości nad innymi, które jest odwrotnie proporcjonalne do ich moralnych walorów. Z moralnego punktu widzenia, arystokracja ta jest często pozbawiona zdolności do autentycznej miłości, zaangażowania i odpowiedzialności.
W "Lalce" niemieckie mieszczaństwo jest przedstawione jako warstwa bardzo pracowita, zaradna i uczciwa, w przeciwieństwie do skłonnego do bierności polskiego mieszczaństwa, które często nie wykazuje inicjatywy i pracowitości. Postacie takie jak np. Szlangbaum i Mincl pokazują, jak zręczność biznesowa oraz wytrwałość w pracy mogą prowadzić do sukcesu materialnego.
Z kolei mieszczaństwo żydowskie jest ukazane jako zdolne do przedsiębiorczości, inwestujące pieniądze mądrze i unikające luksusów. Przedstawiciele tej grupy, jak Szlangbaum, choć cieszą się technicznym szacunkiem, są często marginalizowani społecznie.
Proletariat miejski w powieści jest przedstawiony raczej marginalnie, ale wyraźnie, jako klasa ciężko pracująca, bez perspektyw na awans społeczny. Życie w biedzie i ograniczone możliwości poprawy swojej sytuacji stanowią centralne problemy tej grupy.
"Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej
"Nad Niemnem" jest powieścią, która ukazuje przekrój społeczny ziem polskich, ze szczególnym naciskiem na życie na wsi oraz arystokrację i ziemiaństwo średniozamożne.
Arystokracja w powieści Orzeszkowej, reprezentowana przez postacie takie jak Bolesław Kirło i Zygmunt Korczyński, jest przedstawiona jako pasożytnicza i bezużyteczna. Nie czuje ona żadnych więzi z ziemią, która ich żywi. Członkowie tej warstwy żyją w oderwaniu od rzeczywistości, nie przejmują się losem swoich poddanych i są często moralnie zepsuci.
Ziemiaństwo średniozamożne, jak Benedykt Korczyński, walczy o utrzymanie swoich majątków, porzucając dawne romantyczne ideały na rzecz ciężkiej pracy i pragmatyzmu. Benedykt jest przykładem osoby, która stara się wprowadzać modernizację i właściwie zarządzać majątkiem, choć często napotyka na opór zarówno w rodzinie, jak i wśród sąsiadów.
Szlachta zaściankowa, reprezentowana przez Bohatyrowiczów, jest przedstawiona jako moralny wzór do naśladowania. Anzelm i Jan Bohatyrowicz są przykładami pracowitości, patriotyzmu i szacunku dla tradycji. Ich życie jest prostsze, ale bardziej zgodne z wartościami pozytywistycznymi, takimi jak praca organiczna i społeczna odpowiedzialność.
III. Wnioski
Zarówno Bolesław Prus, jak i Eliza Orzeszkowa w swoich dziełach rzucają krytyczne spojrzenie na różne warstwy społeczne, nie omieszkając podkreślać ich wad oraz zasług. Krytyka arystokracji za próżniaczy styl życia i moralne zepsucie stanowi ważny element ich narracji. Z kolei osoby zaangażowane w życie społeczne i gospodarcze, takie jak Benedykt Korczyński i niektóre postacie polskiego mieszczaństwa czy żydowskiego przedsiębiorczości, są przedstawione w pozytywnym świetle.Analiza tych dzieł pozwala zrozumieć wieloaspektowość i złożoność ówczesnego społeczeństwa polskiego. Za pomocą literatury Prusa i Orzeszkowej możemy dostrzec zarówno różnorodność, jak i konflikty między różnymi grupami społecznymi, jak również zobaczyć ich wzajemne zależności i próby harmonizacji tych stosunków.
Twórczość Prusa i Orzeszkowej miała ogromne znaczenie dla literatury polskiej, kształtując nie tylko późniejsze nurty literackie, ale również świadomość społeczną. Dzięki ich dziełom możliwe jest uzyskanie pełnego obrazu społeczeństwa polskiego w drugiej połowie XIX wieku, co pozwala na lepsze zrozumienie przemian społecznych tamtego okresu.
Jednym z najważniejszych wniosków, które można wyciągnąć z analizy tych dzieł, jest znaczenie wartości moralnych, pracy i tradycji w budowaniu nowoczesnego społeczeństwa. Obraz społeczeństwa tamtego okresu jest wielowarstwowy, pełen napięć i konfliktów, ale także momentów współpracy i harmonii, które stanowiły podstawę do dalszego rozwoju społecznego i kulturalnego.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.06.2024 o 15:59
O nauczycielu: Nauczyciel - Renata K.
Od 11 lat pracuję w liceum ogólnokształcącym i pokazuję, że skuteczne pisanie to zestaw umiejętności, których można się nauczyć. Przygotowuję do matury i egzaminu ósmoklasisty, łącząc krótkie instrukcje z praktyką. Na lekcjach jest spokojnie, jasno i konkretnie — krok po kroku. Uczniowie cenią uporządkowane materiały i poczucie, że robią realny postęp.
Doskonale wypunktowane oraz szczegółowo opisane zmiany społeczne, wartości i konflikty społeczne w polskim społeczeństwie drugiej połowy XIX wieku.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się