Różne ujęcia literackie postaci Żyda na wybranych przykładach

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.01.2024 o 16:05

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.01.2024 o 7:07

Postacie Żydów w literaturze polskiej od zawsze były otoczone aurą fascynacji i kontrowersji. Historia stosunków polsko-żydowskich, wydarzeń historycznych oraz kształtowanie się narodowej tożsamości miały ogromny wpływ na kreacje żydowskich bohaterów. Od stereotypowego wizerunku Żyda-wiecznego tułacza, poprzez ukazywanie różnorodnych społecznych aspektów życia w sferze publicznej, aż po nowoczesne przetworzenia motywów żydowskich, literatura oferuje bogactwo ujęć na ten temat.

Geneza literackiego stereotypu Żyda-wiecznego tułacza sięga średniowiecza. Jednym z pierwszych utworów, które wprowadziły tego typu postać był "Krótki opis i opowiadanie o Żydzie imieniem Ahasver" Chrysostomusa Dudulaeusa. Postać Żyda Ahasvera, potępiona na wieczne tułacz i skazanego na nieskończoną włóczęgę była symbolem osoby wykluczonej, na granicy społeczności. W polskiej literaturze motyw ten podejmowali tacy twórcy jak Ignacy Krasicki i Jan Potocki, przekształcając go i dostosowując do swoich dzieł.

W "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza spotykamy Jankiela, cymbalistę, który w intrygujący sposób łączy w sobie cechy przedstawiciela żydowskiej społeczności i Polaka. Jankiel jest postacią, którą Mickiewicz przedstawił z sympatią i ciepłem, ukazując go jako integralną część społeczności sarmackiej. Jego patriotyzm, manifestujący się poprzez udział w przygotowaniu powstania oraz symboliczny koncert, staje się wyrazem miłości do ojczyzny.

Z kolei Gustaw Herling-Grudziński w "Innym świecie" przedstawia postać Zelika Lejmana, działającego wbrew własnym interesom. Jako donosiciel i zdrajca własnego pochodzenia, Lejman staje się przykładem zagubionego człowieka w ekstremalnej sytuacji. Ta dualistyczna postać rzuca na kolana w kontekście porównania z pozytywnie nakreślonym Jankielem.

Bolesław Prus w "Lalce" osadza antyżydowskie wystąpienia i pogromy, które miały miejsce w zaborze rosyjskim, jako tło dla zawikłanej historii Michała Szumana, człowieka pomiędzy światami, oraz rodziny Szlangbaumów. Tutaj Żydzi zostają ukazani w walce o asymilację, w tym procesie utraconej tożsamości.

Maria Konopnicka opowiada historię Mendla Gdańskiego, ukazując melancholijną opowieść o człowieku dotkniętym prześladowaniami. W opowieści Konopnickiej widać wrażliwość na krzywdę człowieka oraz silne podkreślenie wartości takich jak rodzina i wspólnota.

Andrzej Szczypiorski w "Początku" stworzył postać, która artykuluje pamięć wojenną poprzez przemianę z Hirschfelda w Gruszeckiego. Tutaj asymilacja i tworzenie nowej tożsamości jawi się jako dramatyczna próba przetrwania w obliczu Holocaustu. Wewnętrzny konflikt i przyjęcie maski antysemityzmu prowadzą do osobistej tragedii.

Analizując różne ujęcia postaci Żyda w literaturze polskiej, dostrzegamy szeroki wachlarz interpretacji. Doświadczenia historyczne odgrywają kluczową rolę w formowaniu literackich wizji, a próby asymilacji oraz konsekwencje społecznych i indywidualnych konfliktów wydają się być motywem przenikającym większość wybranych dzieł.

Tak więc, podsumowując wybrane przykłady, możemy zauważyć ewolucję, jaka dokonała się w przedstawianiu postaci żydowskich w literaturze – od stereotypowych postaci i symboli przez bardziej zróżnicowane i głębokie portrety. Literatura polska oddaje w ten sposób fragment złożonej historii stosunków polsko-żydowskich, jak również ogólniejsze zmiany społeczno-kulturowe.