Człowiek wobec śmierci w poznanych utworach literackich różnych epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.02.2024 o 20:50

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.02.2024 o 17:51

Od początków literatury, śmierć zadziwia, przeraża i fascynuje jednocześnie. Okazuje się motywem tak starym, jak sama ludzkość, nieustannie aktualnym i doniosłym. Nieuchronność śmierci i rozmaite reakcje na nią znajdują silny wyraz w dziełach literackich różnych epok, odzwierciedlając jednocześnie filozoficzne i kulturowe konteksty, w których powstawały.

W średniowiecznej literaturze śmierć nierozerwalnie łączyła się z religią. Kościół ustanawiał kanony myślenia, w których śmierć była tylko przejściem do lepszego życia. "Memento Mori", przypominające o śmiertelności, było nie tylko motywem literackim, ale też życiową zasadą. Przykładem tej postawy może być "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią", gdzie śmierć zasiada przy każdym, bez względu na stan czy bogactwo, ukazując tym samym równość wszystkich wobec Boga. Z kolei "Pieśń o Rolandzie" daje obraz śmierci heroicznej. Roland umiera jako bohater, którego śmierć zapisuje się w annałach historii ze względu na wartość poświęcenia i ofiarności.

Epoka renesansu przyniosła nowe ujęcia śmierci. Jan Kochanowski, wykorzystując motywy stoickie, w fraszce "Do snu" kreśli metaforę śmierci analogiczną do snu. Dzięki temu czyni ją mniej przerażającą i bardziej naturalną. Jednak po śmierci córki, w swoich "Trenach", poddaje w wątpliwość wcześniejszą stoicką obojętność. Pojawia się bunt, ból nie do opisania i zmagania z niesprawiedliwością losu. Ironią jest, że tragedia osobista przekształca postrzeganie śmierci bardziej niż filozoficzne traktaty.

W barokowych dziełach śmierć często przedstawiano jako teatr pełen przepychu i dramatyzmu. Ciało i dusza stają w dramatycznym konflikcie. "Krótkość żywota" Naborowskiego podkreśla ulotność życia i nietrwałość wszystkiego, co ziemskie. Śmierć jest tu obrazem klęski i przemijania, co w sposób wyjątkowy prowokuje do refleksji nad sensem życia.

Romantyzm zaznaczył wielopoziomowość w traktowaniu śmierci. Transformacji tematu dokonały indywidualne przeżycia oraz nowy, subiektywny wymiar literatury. "Cierpienia młodego Wertera" Goethego pokazują, jak śmierć może być postrzegana jako ucieczka od nieszczęścia, ostateczność. Tymczasem w "Konradzie Wallenrodzie" Mickiewicza śmierć przyjmuje formę poświęcenia za wyższą ideę.

Literatura obozowa II wojny światowej rysuje śmierć w brutalnie realistycznych barwach. W "Ludzie, którzy szli" Borowskiego oraz twórczości Zofii Nałkowskiej śmierć staje się codziennością, przytłaczającą i osłabiającą ludzką wrażliwość. W utworze "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall jest jednak przemyślenie tematu śmierci na innym poziomie – przez pryzmat moralnego wyboru i bohaterskie poświęcenie.

Ostatecznie, przegląd różnych epok literackich ukazuje, iż śmierć zawsze była i jest obecna w życiu ludzi, przesycona zakorzenionymi w kulturze pojmowaniem świata, wartościami ludzkości i osobistym doświadczeniem. Interpretacje śmierci zmieniają się, ale jej uniwersalny charakter pozostaje niezmienny. Literatura, wykorzystując śmierć jako motyw, pozwala zbadać ludzką naturę i poszukiwać zrozumienia doświadczeń, na które każdy z nas kiedyś odpowie własnym życiem.