Bunt i bezradność w opowiadaniu "Raport o stanie wojennym" Marka Nowakowskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2024 o 22:16

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 5.02.2024 o 20:00

Stan wojenny w Polsce, wprowadzony 13 grudnia 1981 roku, był wydarzeniem, które głęboko wpłynęło na społeczeństwo, pozostawiając w ludziach ślady strachu, ale też rodząc różnorodne postawy, od buntu po bezradność. Materiałem literackim, który doskonale obrazuje owe reakcje, jest tom opowiadań Marka Nowakowskiego "Raport o stanie wojennym". Na przykładzie wybranego opowiadania z tego zbioru - "Po teatralnym wieczorze" - ukazane zostaną dramatyczne realia tamtych dni oraz skomplikowane reakcje bohaterów, których życie gwałtownie zmienia oblicze.

W opowiadaniu "Po teatralnym wieczorze" Marek Nowakowski skupia się na losach wykształconej pary małżeńskiej po wyjściu z teatru, w momencie kiedy ogłoszono stan wojenny. Chociaż wydawać by się mogło, że tytułowy wieczór teatralny miałby przynieść odprężenie i kulturalną przyjemność, zostaje on brutalnie przerwany przez doniosłe ogłoszenie wojskowej junty. Wydarzenia nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku stanowią punkt zwrotny w życiu bohaterów, którzy zmuszeni są do zmierzenia się z nową, surową rzeczywistością.

Bohaterowie opowiadania, choć stanowią reprezentację inteligencji, tak naprawdę stają się bezradni wobec siły i rozmiarów zdarzeń. Ich działania, wędrowanie opustoszałymi ulicami, nieskuteczne próby uzyskania informacji, a w końcu powrót do własnego domu, pełne są niepewności i desperacji. Nie znajdują oni natychmiastowej odpowiedzi na pytanie, jak mogą przeciwstawić się przemocy i arbitralności władzy, a bunt, który przejawia się głównie w sferze słownej, wydaje się być nieskuteczny i pozbawiony rzeczywistej mocy.

Równoległość między życiem codziennym a teatrem staje się dobitna – z jednej strony mamy zmagania z cenzurą i ograniczeniami artystycznymi, z drugiej z represjami politycznymi, zarówno jedno, jak i drugie sprawia, że bohaterowie zmuszeni są do odnalezienia się w rzeczywistości, którą dyktują inni. Jak w teatrze, tak i tutaj – są oni jedynie aktorami na scenie, na której ktoś inny podjął już decyzje co do ich ról.

Ta teatralna niewola odbija się w postawach bohaterów. W ich buncie jest coś z bezsilności. Ich postawa nie prowadzi do jakichkolwiek zmian systemowych, a jedynie stanowi wyraz osobistej niezgody i uporu. Demonstrują oni gotowość do zachowania godności i wartości oraz, przede wszystkim, potrzebę porozumienia się z innymi, którzy też poczuli się uwięzieni w tej nieoczekiwanej i niesprawiedliwej rzeczywistości. Sposób, w jaki reagują, pokazuje zdolność człowieka do zachowania własnej indywidualności wobec upokorzenia i strachu.

Jednakże, obok buntu, postacie w opowiadaniu Nowakowskiego okazują również bezradność. Próba znalezienia oparcia w sobie nawzajem, narastający strach o przyszłość, o dzieci - to wszystko rysuje ich ludzkie oblicza, które muszą znosić ciężar sytuacji politycznej, na którą nie mają realnego wpływu. Ich dążenie do normalności staje się wyrazem tęsknoty za wolnością i harmonią, które - jak się okazuje - mogą być łatwo zniszczone przez zbrojne ramię państwa.

Reasumując, opowiadanie "Po teatralnym wieczorze" ukazuje bunt i bezradność jako główne postawy bohaterów wobec stanu wojennego. Przy pełnym spektrum emocji od desperacji po determinację, Nowakowski doskonale ukazuje dramatyczne chwile przeżywane przez ludzi uwikłanych w polityczne machinacje tamtych czasów. Literacki obraz tej krucjaty przeciw własnemu narodowi pozwala zrozumieć skalę traumy, jaka dotknęła społeczeństwo polskie, ale też podkreśla niezłomność ducha, który nawet w najcięższych chwilach nie pozwala na całkowitą rezygnację z walki o własną godność.