Samotność jako źródło niezależności i wolności: analiza "Zbrodni i kary" oraz "Lalki"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.02.2024 o 18:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 6.02.2024 o 18:59

Samotność jest stanem, który może przybierać różne formy i budzić różnorodne uczucia. Często jest postrzegana negatywnie, jako izolacja i brak bliskich więzi, lecz jednocześnie może być też źródłem niezależności, wolności oraz kluczem do głębszego rozeznania samego siebie. Zjawisko to można prześledzić na kartach wielu dzieł literackich, w tym "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego oraz "Lalki" Bolesława Prusa, gdzie samotność odgrywa istotną rolę w życiu głównych bohaterów.

W "Zbrodni i karze" spotykamy się z postacią Rodiona Raskolnikowa, studenta żyjącego w ubóstwie, który w pogoni za teorią o „ludziach nadzwyczajnych”, zdolnych do kierowania losami świata i złamania wszelkich norm społecznych, dopuszcza się morderstwa. Próba odgrodzenia się od reszty społeczeństwa i żywienie przekonania o własnej wyższości sprawiają, że Raskolnikow wpada w pułapkę samotności. Jego izolacja przyjmuje na początku formę wyboru – jest ona źródłem niezależności myśli i akcji. Głęboko przekonany o swojej racji, bohater radzi sobie z brzemieniem samotności, jakie niesie za sobą podjęta decyzja. Jednak owocem tej samotności jest także wolność fałszywa – wolność od konsekwencji, od moralności, od przynależności do zbiorowości, co kończy się destrukcją psychiczną bohatera. Samopoznanie przychodzi tutaj poprzez konfrontację z własnym sumieniem, które Raskolnikow nie jest w stanie zagłuszyć.

W pewnym momencie powieści samotność zamienia się z narzędzia niezależności w ciężar, który nieustannie przygniata młodego mężczyznę. Pociąga za sobą poczucie winy, lęku, a także odizolowania od tych, którzy by mogli mu pomóc. Ostatecznie, to właśnie uczucia do Soni i dążenie do uwolnienia się od samotności prowadzą Raskolnikowa do wyzwolenia siebie samego poprzez akceptację odpowiedzialności i poddanie się karze.

Z kolei "Lalka" Prusa dostarcza nam obrazu innego rodzaju samotności poprzez postać Stanisława Wokulskiego, kupca który nieustannie dąży do zdobycia miłości arystokratki Izabeli Łęckiej. Jego życie, pełne sukcesów zawodowych i nieustannej walki o uznane statusu społecznego, kryje w sobie głęboką samotność. Wokulski zdobywa wolność ekonomiczną i społeczną, co sprawia, że teoretycznie staje się niezależny od opinii innych. Jednakże ta samotność jest pełna paradoksu - im większa niezależność zewnętrzna, tym większe uzależnienie emocjonalne od osoby Izabeli. Wokulski doznaje samopoznania na końcu powieści, zdając sobie sprawę z niemożności zyskania akceptacji i miłości, której pragnie. Zrozumienie własnej naiwności i przewartościowanie dotychczasowych dążeń doprowadza go do próby samobójczej, co stanowi symboliczne zerwanie z niespełnionymi pragnieniami i niemożliwymi aspiracjami.

Analizując obu bohaterów, widzimy, jak samotność jest dla nich zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Daje możliwość niezależnego rozwoju, ale jednocześnie bywa pułapką prowadzącą do zatracenia. W obu przypadkach, samotność jest narzędziem, które pozwala bohaterom na samopoznanie, choć w bardzo różny sposób zmusza ich do konfrontacji z samym sobą i z własnymi wyobrażeniami na temat wolności i niezależności. Zarówno Raskolnikow, jak i Wokulski przekonują się, że prawdziwa wolność to nie tylko wolność od więzów społecznych, ale przede wszystkim wolność wewnętrzna, umiejętność bycia sobą wśród innych, bez ucieczki w samotność.