Przedstaw funkcjonowanie motywu władzy w literaturze różnych epok. Portrety władców w literaturze.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.02.2024 o 22:04

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.02.2024 o 14:27

W literaturze od zarania dziejów pojawia się motyw władzy, uosabiany przede wszystkim przez jej najwyższego reprezentanta – władcę. Portrety władców pełnią ważną rolę w dziełach literackich, symbolicznie oddając podejście społeczeństwa do władzy oraz zmieniające się z biegiem czasu oczekiwania wobec osób sprawujących rządy. Owe portrety, od tyrana do oświeconego monarchy, stanowią niemalże lustrzane odbicie wzorców rządzenia oraz wskazują na etyczne dylematy związane z wykonywaniem władzy.

W starożytności, której literatura ukształtowała podstawy dla całej zachodnioeuropejskiej cywilizacji, władza dominuje jako motyw zarówno w twórczości greckiej, jak i biblijnej. W tekstach biblijnych pojawiają się postacie takie jak król Dawid – z jednej strony grzeszny i impulsywny, od strony przeciwnej natomiast skuteczny władca i organizator państwa. Jego syn, Salomon, stanowi symbol mądrości i dążenie do pokoju, przypominając, że władza może być także narzędziem do głębokich i mądrych zmian. W "Antygonie" Sofoklesa spotykamy postać Kreona, stawiającego swoją władzę ponad prawa boskie. Jego upór w prowadzeniu polityki przeciwko woli bogów i ludzi doprowadza do tragedii osobistej i moralnej przestrogi: nadmierne pragnienie władzy kończy się upadkiem. "Sprowadzić wyroki śmiertelne na stworzenie boskie - nie umiałem zasilić tej pogoni", lamentuje Kreon w dramacie, zdając sobie sprawę z roli, jaką dostojność i władza odgrywają w życiu człowieka.

Średniowiecze wprowadza nowe pojęcie władzy, której awatar jest monarcha prawy i mądry, zgodny z ówczesnym wzorcem parenetycznym. Przykładem są postaci historyczne z "Kroniki" Galla Anonima, takie jak Bolesław Chrobry czy Bolesław Krzywousty. Ich rządy zostały przedstawione jako wzór cnót rycerskich i mądrości politycznej, toczyli nawet jakże wymowne dialogi z samym cesarzem. Z kolei, opowieści o królu Arturze ujęte w legendach, czy karolińscy władcy w literaturze, kreują wizerunek idealnego władcę, którego celem jest sprawiedliwość i dbałość o dobrostan poddanych.

Renesans to okres, w którym w sztuce zaczęto szczegółowiej badać psychologię władcy. Najdoskonalsze przykłady dostarcza twórczość Williama Shakespeare’a. W dramacie "Makbet" przemiana szlachetnego rycerza Makbeta w tyrana, którego pożera ambicja i żądza władzy, stanowi jedną z najbardziej sugestywnych opowieści o destrukcyjnym wpływie władzy na psychikę i moralność człowieka. "Być królem, staje się tak słodkie", mówił Makbet, ukazując jak ten lęk i pragnienie dominacji rozkładają charakter ludzki.

W literaturze nowożytności polskiej mamy przykład krytyki władcy zawarty w poezji Ignacego Krasickiego. W utworze "Do króla" poeta z ironią i satyrą pochlebia Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, jednocześnie komentując błędy i nieefektywność rządów szlacheckich. Poprzez ostre słowa wskazuje, że władza powinna być służbą dla społeczeństwa, nie zaś narzędziem do osobistych gierek politycznych.

Wiek XX to czas, kiedy literatura staje się areopagiem dyskusji o totalitaryzmie i ludobójstwie. Przekazane są w niej obrazy dehumanizacji w systemach totalitarnych, ukazują jak władza konfiskująca indywidualność prowadzi do zguby ludzkości. Dzieła takie jak "Rok 1984" George’a Orwella, "Rozmowy z katem" Kazimierza Moczarskiego czy "Archipelag GUŁag" Aleksandra Sołżenicyna obnażają groteskę i okrucieństwo absolutnej władzy. Władza według tych autorów, to narzędzie konfliktu między jednostką a państwem, gdzie państwo zagraża osobistym wolnościom.

Podsumowując, rozmaitość portretów władców w literaturze podkreśla znaczenie władzy w konstruowaniu społeczeństwa i jednostki. Od biblijnego Dawida, aż do dystopijnych wizji Orwella, władza jest przedstawiana jako ciężar, który może być zarówno mądrze dźwigany, jak i zostać wykorzystany do tyranii. Współcześnie temat ten przybiera na ważności w kontekście postępującej globalizacji i wzrostu populizmu. Literatura stała się medium, które ostrzega przed konsekwencjami niewłaściwego sprawowania władzy i jednocześnie przypomina o potrzebie czujności oraz kontroli nad tym, kto i w jaki sposób rządzi.