Władza to pokusa, siła niszcząca czy zaszczyt i zobowiązanie? Przedstaw funkcjonowanie motywu władzy w literaturze i filmie.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.07.2024 o 18:37

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.07.2024 o 18:16

#

Władza jako temat jest niezwykle uniwersalna i wiecznie aktualna. Wpływa na naszą codzienność oraz kształtuje wiele aspektów społecznych, politycznych i kulturowych. W literaturze i filmie ukazywane są jej różnorodne oblicza, a różne dzieła literackie i filmowe pozwalają zrozumieć wieloaspektowość tego motywu. Władza jest nieodzownym elementem społeczeństwa, nie tylko w kontekście utrzymania porządku, lecz także jako źródło pokus, zagrożeń oraz zaszczytów. W odniesieniu do tych różnorodnych perspektyw można stwierdzić, że władza ma podwójną naturę – może być zarówno pokusą, niszczącą siłą, jak i zaszczytem oraz zobowiązaniem.

Rozwinięcie

A. Władza jako pokusa i niszcząca siła w literaturze

W tragedii „Antygona” Sofoklesa, władza zostaje przedstawiona jako niszcząca siła. Kreon, nowo mianowany król Teb, podejmuje decyzje prowadzące do klęsk. Jego upór rekompensuje jego żądzę władzy, której nie zna granic. Kreon, stanowczym obrońcą prawa, odmawia pochowania ciała Polinejkesa, co jest sprzeczne z boskimi i ludzkimi prawami. Ta decyzja prowadzi do serii tragicznych wydarzeń, w tym śmierci jego syna Hajmona i żony Eurydyki. Przykład Kreona pokazuje, jak niewłaściwe użycie władzy i ignorowanie głosów rozsądku może prowadzić do katastrofy osobistej i moralnej.

2. Renesans

W „Odprawie posłów greckich” Jana Kochanowskiego, władza jest pokazana jako pokusa, która prowadzi do zguby. Priam jest władcą, który stawia prywatne interesy ponad dobro publiczne. Jego decyzja o niewydaleniu Heleny z Troi, mimo zagrożeń ze strony Grecji, ilustruje jego słabości i niewłaściwe wykorzystanie władzy. Ta decyzja ma katastrofalne skutki dla Troi, co podkreśla brak odpowiedzialności Priama za losy swojego państwa.

3. Oświecenie

Ignacy Krasicki w poemacie „Monachomachia” krytykuje głupotę i konserwatyzm szlachty oraz ich nieuzasadniony sprzeciw wobec króla. Pomimo ironicznej, satyrycznej formy, poeta porusza poważne tematy władzy i odpowiedzialności, ukazując ich prawdę. Jego krytyka ma na celu ośmieszenie niewłaściwych oskarżeń wobec króla i ukazanie zalet dobrego władcy w satyryczny sposób. Krasicki ukazuje, że oskarżenia wobec władz często wynikają z braku zrozumienia ich rzeczywistych działań i intencji.

4. Barok

William Szekspir w „Makbecie” ukazuje przerażający obraz władcy poddanego żądzy władzy. Makbet, który na początku jest cnotliwym rycerzem, staje się bezwzględnym tyranem pod wpływem proroctwa czarownic i ambicji Lady Makbet. Jego początkowa zbrodnia – zabicie króla Duncana – prowadzi do dalszych zbrodni, co ilustruje degradującą moc władzy. Z czasem Makbet traci wszystko, łącznie z życiem, co ukazuje niszczącą siłę, jaką władza może mieć nad człowiekiem.

5. Romantyzm

W „Balladynie” Juliusza Słowackiego tytułowa bohaterka stanowi symbol żądzy władzy, która prowadzi do zbrodni. Balladyna, gotowa posunąć się do morderstwa swojej siostry, aby zdobyć koronę, staje się coraz bardziej zdeprawowana, im bardziej umacnia się jej pozycja. W końcu działa sprawiedliwość dziejowa – Balladyna ginie w wyniku swoich własnych czynów. Historia Balladyny ilustruje, jak bezduszna żądza władzy może zniszczyć jednostkę i jej otoczenie.

6. Połowa XIX wieku

Adam Mickiewicz w „Dziadach cz. III” pokazuje władze zarówno jako narzędzie despotyzmu, jak i metafizyczny przedmiot pragnienia. Konrad pragnie władzy nad duszami ludzkimi, co ukazuje jego pychę i bluźnierstwo. Nowosilcow, będący okrutnym i despotycznym władcą, jest symbolem rosyjskiej tyranii. Obie te postacie pokazują, jak różne mogą być oblicza władzy i jak bardzo potrafią niszczyć jednostkę oraz społeczeństwo.

B. Władza jako zobowiązanie i zaszczyt

W twórczości Ignacego Krasickiego, król Stanisław August Poniatowski jest idealizowany jako wzór dobrego władcy. Krasicki w swoich satyrach często krytykował konserwatyzm szlachty, która nie dostrzegała rzeczywistych zalet króla i jego reform. W jego literackim dorobku władza jako zobowiązanie i zaszczyt znajduje wyraz w idealnej postaci władcy, który jest oświeconym monarchą, dbającym o dobro państwa i jego przyszłość.

2. XX wiek

Czesław Miłosz w wierszu „Który skrzywdziłeś” stawia siebie w roli moralnego obserwatora i krytyka tyranów. Składa obietnicę, że poecie pamięć o krzywdach nie zginie, co jest wyraźnym potępieniem despotycznej władzy. W „Folwarku Zwierzęcym” i „Roku 1984” George’a Orwella władza totalitarna jest ukazana jako całkowicie dehumanizująca. System totalitarny niszczy indywidualność, co jest przedstawiane jako jeden z największych grzechów władzy. Miłosz i Orwell pokazują, że władza powinna być postrzegana jako zaszczyt i zobowiązanie do służby społecznej, a nie narzędzie do despotycznej kontroli.

C. Władza w filmie

Filmy Andrzeja Wajdy, takie jak „Człowiek z marmuru” czy „Człowiek z żelaza”, często przedstawiają krytykę władzy totalitarnej. Wajda w swoich adaptacjach literackich, takich jak „Popiół i diament”, ukazuje, jak wielką siłę mają wydarzenia historyczne i jak wpływają one na jednostki. Jego filmy często zawierają symbolikę patriotyczną i są komentarzem na temat władzy z perspektywy narodu walczącego o swoją tożsamość.

2. Juliusz Machulski - "Seksmisja"

„Seksmisja” Juliusza Machulskiego to satyryczne podejście do tematu władzy. Film przedstawia świat, którym rządzą kobiety po globalnej katastrofie. Ukazanie manipulacji i propagandy w futurystycznym kontekście jest alegorią współczesnych reżimów politycznych. Machulski pokazuje, jak władza może manipulować opinią publiczną i jak daleko mogą się posunąć rządy, aby zachować kontrolę nad społeczeństwem.

3. Kazimierz Kutz - "Pułkownik Kwiatkowski"

„Pułkownik Kwiatkowski” Kazimierza Kutza to film, który łączy elementy komedii i dramatyzmu, aby przedstawiać absurdalność władzy komunistycznej w Polsce. Główny bohater, podszywając się pod pułkownika, zdobywa nielegalną władzę, którą wykorzystuje w celu ratowania ludzi. Kutz krytykuje aparat władzy i ukazuje, jak ludzie mogą manipulować systemem, aby osiągnąć szlachetne cele.

4. Steven Spielberg - "Lista Schindlera"

„Lista Schindlera” Stevena Spielberga to film, który ukazuje władze jako zaszczyt i obowiązek w kontekście historycznym. Oskar Schindler, niemiecki przedsiębiorca, ratuje setki Żydów przed Holokaustem. Jego działania, choć początkowo motywowane chęcią zysku, przekształcają się w misję ratowania ludzkiego życia. Spielberg przedstawia ambiwalentność intencji Schindlera, który stara się pogodzić różne aspekty władzy – jako narzędzie zniszczenia i jako zaszczyt i obowiązek moralnego działania.

Zakończenie