Rozważ jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim. Odwołaj się do "Lalki" Prusa oraz dwóch innych dzieł literackich z różnych epok.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.11.2023 o 16:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 29.10.2023 o 20:12

Wpływ założeń programowych epoki na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim

Każda epoka literacka niesie ze sobą pewne założenia programowe, które wpływają na sposób przedstawienia świata w utworach literackich. Taka zależność jest zauważalna w utworze "Lalka" autorstwa Bolesława Prusa, jak również w dwóch innych wybranych dziełach literackich z różnych epok. Wpływ założeń programowych epoki na kreację świata przedstawionego możemy obserwować na przykładzie: "Dziadów" Adama Mickiewicza z epoki romantyzmu oraz "Mistrza i Małgorzaty" Michaiła Bułhakowa, zaliczanego do nurtu postmodernizmu.

"Lalka" Prusa, powieść napisana w okresie pozytywizmu, rozgrywa się w Warszawie drugiej połowy XIX wieku i oddaje realia ówczesnego społeczeństwa. Stańczykowska, a zarazem krytyczna rola intelektualisty, jaką przejął pozytywizm, jasno manifestuje się w obrazie społecznych nierówności, roli kapitału i walki o poprawę losu ludzkości. Postać Stanisława Wokulskiego, głównego bohatera "Lalki", uosabia ideały pozytywistyczne – przedsiębiorczość, pracę u podstaw oraz dążenie do wiedzy. Wszak jego tragiczny los i niemożność odnalezienia się pomiędzy klasą szlachecką a mieszczaństwem, wyraża rozterki tamtego czasu. Wzorowany na naturalistycznych koncepcjach, tekst analizuje psychikę bohaterów, ich motywacje, a przede wszystkim rzuca światło na mechanizmy społeczne, pokazując, jak w codziennym życiu realizują się idee epoki.

Zupełnie inną atmosferę przedstawia "Dziady" Mickiewicza. To utwór romantyczny, w którym dominują emocje, nastroje i nieokreśloność. Wizja świata przedstawionego w "Dziadach" jest pełna symboliki, pełna niewytłumaczalnych zjawisk i metafizycznych zaklęć. Mickiewicz ukazuje nie tylko realny świat, ale również świat duchowy i nadprzyrodzony, na który składają się niezwykłe postacie, takie jak Konrad czy duchy.

Ostatnim przykładem jest "Mistrz i Małgorzata" Bułhakowa, który należy do nurtu postmodernizmu. W tym przypadku, założenia programowe epoki wpływają na kreację świata przedstawionego w zupełnie innym sposób. Książka "Mistrz i Małgorzata", powstawała w atmosferze totalitarnego reżimu stalinowskiego, co nie pozostaje bez wpływu na jej treść i przekaz. Dzieło zmagazynowane jest głęboką alegorią, ukazującą rzeczywistość Związku Radzieckiego przez pryzmat groteski i realizmu magicznego. Pisarz używa różnorodności stylistycznych i gatunkowych – łączy elementy fantastyczne, romansowe, komediowe oraz dramatyczne, by ukazać złożoność i absurdalność rzeczywistości, która go otacza. Na styku dwóch planów: biblijnego i współczesnego, Bułhakow zestawia postaci historyczne (Piłat) z postaciami fantastycznymi (Woland, Behemot), podkreślając uniwersalizm pewnych problemów oraz wartości moralnych, które przetrwały próbę czasu.

Wnioskiem płynącym z powyższych przykładów jest to, że założenia programowe epoki mają istotny wpływ na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim. Realizując założenia programowe swojej epoki, pisarze tworzą specyficzne obrazy rzeczywistości, które oddają ducha i atmosferę danej epoki. Kreacja świata przedstawionego jest jednym z kluczowych elementów, które pozwalają nam zrozumieć i docenić literaturę w kontekście historycznym i społecznym. Wszystkie trzy utwory, choć należą do różnych epok, wykazują wpływ założeń programowych na kreacje światów przedstawionych. "Lalka" krytycznie obnaża rzeczywistość społeczną XIX wieku przez pryzmat pozytywistycznych idei postępu. "Mistrz i Małgorzata" odzwierciedla totalitarną rzeczywistość za pomocą alegorii i groteski, stosując realizm magiczny, by dociec prawdy o naturze człowieka. "Dziady" z kolei są manifestem romantycznego ducha, który wskazuje na niezłomność narodu w obliczu niewoli oraz wiarę w jego niepodległościowe dążenia. Wszystkie omówione dzieła literackie dostarczają obrazu społecznych dylematów i potrzeb, jakie towarzyszyły ich twórcom, w momencie ich powstawania.