Porównanie wierszy "Czas krawiec kulawy" Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej z utworem "Krótkość żywota" Daniela Naborowskiego: aspekty czasu z perspektywy XX-wiecznej poetki i barokowego twórcy

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 18.10.2023 o 19:29

Wiersz "Czas krawiec kulawy" autorstwa Marii Pawlikowskiej- Jasnorzewskiej oraz utwór "Krótkość żywota" Daniela Naborowskiego są dwiema różnymi perspektywami na temat czasu. Autorzy mimo że żyli w innych czasach, dotykają w swoich utworach uniwersalnego tematu przemijania i nietrwałości życia.

Pierwsze, co rzuca się w oczy to zupełnie różne style obu utworów. Pawlikowska-Jasnorzewska posługuje się tu stosowanie prostej struktury wierszowej, zaś Daniel Naborowski wykorzystuje formę sonetu.

Wiersz Pawlikowskiej- Jasnorzewskiej jest bardziej osobisty, skupia się na jednostce i jej doświadczeniach związanych z biegiem czasu. Wiersz opowiada o życiu człowieka, który doskonale zdaje sobie sprawę z płynności czasu i jego nieuchronnego wpływu na wszystko. Wiersz ten występuje w formie monologu wewnętrznego, przez co czytelnik może odnieść wrażenie, że autorka dzieli się z nim swoimi refleksjami na temat upływu czasu.

Wiersz "Czas krawiec kulawy" stanowi metaforyczną refleksję nad przemijaniem. Tytułowy "czas" przedstawiony został jako "krawiec", co może sugerować, że forma tej niematerialnej kategorii jest w stanie dostosować i zmodyfikować materialny świat. Przymiotnik "kulawy" natomiast od razu konotuje pewną niedoskonałość, zaburzenie idealnego porządku, możliwe opóźnienie czy ograniczenie w działaniu. Już w samym tytule wyrażona zostaje zatem dwuznaczność czasu – z jednej strony jego funkcja kreatywna, z drugiej zaś – jego wada strukturalna, która nie pozwala na idealne sprawowanie swojej funkcji.

Czas jako krawiec, który "nie umie szyć", natychmiast komunikuje czytelnikowi, że mamy do czynienia ze światem absurdalnym, wręcz groteskowym. Porównanie to nadaje wierszowi ironiczny, lekko humorystyczny charakter, zarazem jednak dramatyzując nieuchronność i nieodwracalność pewnych zmian.

Centralnym motywem utworu jest desakralizacja czasu, który zawsze był czymś, co wywołuje respekt, działając z nieuchronnymi konsekwencjami na losy ludzi i świata. Pawlikowska-Jasnorzewska przyrównując czas do nieudolnego rzemieślnika, podważa ten respekt, wskazując na jego chaotyczne i nieskuteczne działanie.

W dalszej części utworu autorka posługuje się innymi metaforami, aby scharakteryzować działalność czasu. Mówi o “zakrętach kwadransów", które mogą być odczytywane jako cykliczność, rutyna codzienności, ale i niepewność oraz zaskoczenie, które niesie ze sobą każda chwila. To narzędzia czasu, których używa do dokonywania zmian w świecie.

Wiersz przywołuje także nostalgiczne obrazy z dzieciństwa, które zostają "przerobione" przez czas. Są to momenty "wyskubane z pamięci", co ilustruje nie tylko selektywne, ale i destruktywne wpływy czasu na wspomnienia. Powoduje to melanż słodyczy i goryczy, gdyż z jednej strony wspomnienia te zostają zachowane, a z drugiej – zostają pozbawione swojej pierwotnej formy, jak również pierwotnej emocjonalnej wartości.

Pawlikowska-Jasnorzewska skupia się na tym, jak czas wpływa na niestabilność i nietrwałość rzeczywistości. Poetka zwraca uwagę na to, jak szybko mijają chwile i jak trudno jest zatrzymać chociażby najpiękniejsze momenty życia. Przez to wyraża swoje rozczarowanie przemijaniem, ale zarazem pokazuje jak mocno jest świadoma tego, że czas jest nieuchronny i trudno z nim walczyć.

Natomiast Naborowski w swoim utworze skupia się na filozoficznym spojrzeniu na czas. Sonet Naborowskiego stanowi głęboką refleksję nad przemijalnością życia i jego ulotnością. W sonecie poeta wykorzystuje szereg środków stylistycznych, tropów i obrazów, które mają na celu ukazanie, jak krótko i nieistotnie żyją ludzie na tym świecie w porównaniu do wieczności.

W pierwszej czterowierszowej strofie Naborowski wylicza przykłady próżności i ulotności życia. Nawiązuje do takich pojęć jak „cud”, „sztuka”, „moc”, „wszystko”, które wydają się trwałe i bardzo ważne, by następnie przekreślić ich wartość za pomocą porównań do rzeczy nietrwałych, jak „śnieg”, „dym”, „wiatr”, „mgła”. Poprzez używanie takich kontrastów poeta wykorzystuje technikę antytezy, podkreślając różnicę między pozorną, a rzeczywistą wartością rzeczy.

Następujące po sobie tercety służą dalszemu rozwinięciu tematu przemijania. Naborowski podkreśla nietrwałość sławy i władzy przez porównanie ich do "marzeń" i "cielesnego cienia”, które są tylko złudzeniem i nie przetrwają próby czasu. Mówi także o tym, jak człowiek, kreując siebie na „pół boga”, tak naprawdę odkrywa swoją śmiertelną naturę i słabość.

Wers „Cóż za wszechmoc, co u progu śmierci pada!” podsumowuje cały tok rozważań poety jako pesymistyczną konkluzję, że wszystko, co tworzy człowiek, jest bez znaczenia, gdy staną na granicy życia i śmierci. Jest to też wyraźne odniesienie do barokowego postrzegania świata jako sceny, na której ludzie tylko odgrywają swoje role, nie mając realnego wpływu na przebieg wydarzeń.

W ostatniej dwuwierszowej zakończeniu (tzw. puencie sonetu) Naborowski stawia retoryczne pytanie: „Czyż tedy wszytko, co się zowie człowiekiem,/ Wiatru zawziętość, w gniewie strach nie jest?" Podsumowuje swoje przemyślenia, uznając, że życie ludzkie w swej istocie to tylko iluzja, przelotność i niepewność, co doskonale wpisuje się w barokowy obraz świata jako czegoś niepewnego, pełnego kontrastów i przeciwności.

Naborowski podkreśla, że życie jest krótkie. Pokazuje, że czas jest ulotny i trudno go zatrzymać, co daje wizję człowieka jako istoty skazanej na przemijanie.

Podsumowując zarówno Pawlikowska- Jasnorzewska jak i Naborowski podkreślają nietrwałość życia. Pawlikowska-Jasnorzewska wskazuje na to, jak szybko mijają chwile i jak trudno jest zatrzymać te, które są dla nas ważne. Natomiast Naborowski zwraca uwagę na krótkość życia i to, że czas jest czymś, co nieuchronnie upływa. Mimo pewnych różnic w podejściu do tematu, oboje wyrażają swoje refleksje na temat nietrwałości i ulotności chwil.