Jak postrzegali piękno twórcy barokowi? Analiza piękna w oparciu o poezję twórców dworskiego nurtu barokowego - Daniela Naborowskiego i Jana Andrzeja Morsztyna

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2024 o 13:27

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 6.02.2024 o 6:33

W czasach, kiedy rosnąca w siłę kontrreformacja wymuszała na sztuce nowe wyzwania, a Europa starała się dotrzeć do granic ludzkich możliwości w ekspresji duchowej i emocjonalnej, pojawił się nurt artystyczno-literacki nazwany barokiem. Termin ten, wywodzący się od portugalskiego słowa "barroco" – oznaczającego nieregularnie ukształtowany perłę, oddaje zawiłość i przepych, charakterystyczne dla epoki, której celem stało się wywołanie u odbiorcy zdumienia, zaskoczenia i silnych emocji. Przyglądając się dziejom Polski barokowej, widzimy wpływy zarówno politycznych turbulencji, jak i przemian religijnych, które przekładają się na literaturę.

Oprócz dominanty religijnej charakterystycznej dla całego okresu baroku, nurt dworski w drugiej jego fazie w Polsce przynosi inne spojrzenie na rzeczywistość, skłaniające się ku sensualizmowi, rafinacji i przemyślanej gry słów. Jan Andrzej Morsztyn i Daniel Naborowski to dwaj wybitni przedstawiciele tego nurtu, którzy w sposób wyjątkowy przedstawili swoją koncepcję piękna.

Jan Andrzej Morsztyn, polityk i poeta-emigrant, w swojej twórczości prezentuje ogromną wirtuozerię językową oraz zdolności retoryczne. Skupia się na miłości i piękności, które stają się zarówno inspiracją, jak i przedmiotem artystycznej obróbki. W utworze "O Sobie" Morsztyn kreuje swój autoportret, paradoksalnie pełen zarówno autopochwał, jak i autokrytyki, nadał poezji dwuznaczność, która jest bardzo charakterystyczna dla baroku. Także w "Cudach miłości" widać jego niezwykłą grę stylistyczną, gdzie piękno umiłowanej staje się niemal nadludzkim ideałem. Hyperbole i antytezy w "Niestatku" służą pokazaniu przemienności uczuć, a w "Do Trupa" widzimy konfrontację piękna z przemijaniem, co jest mocnym przypomnieniem o ulotności życia.

Z kolei Daniel Naborowski w swym metafizycznym zacięciu podchodzi do kwestii piękna z bardziej filozoficznego punktu widzenia. W "Marności" oraz "Krótkości żywota" zostaje przez niego ukazana przelotność i nietrwałość wszelkiego piękna doczesnego. Naborowski, różniąc się od Morsztyna, stawia na czele piękno moralne, wewnętrzne, putując na plan dalszy piękno zewnętrzne. "Cnota grunt wszystkiemu" przywołuje ideę piękna jako synonimu dobra i mądrości, które nie umierają wraz z fizycznym upływem czasu.

Porównując podejścia obu poetów, widzimy, że choć różnią się one perspektywą, to jednak skupiają na barokowej wieloznaczności. Morsztyn wyraża piękno przez pryzmat cielesności i zewnętrznych atrakcji, natomiast Naborowski wznosi się w sferę moralności, akcentując przede wszystkim piękno ducha i cnoty. Obaj kreują swój świat poezji z wyjątkowym zamiłowaniem do formy, która u Morsztyna przejawia się w ekstrawaganckich konceptach, u Naborowskiego zaś w intelektualnej głębi i skłonności do refleksji.

Nurt dworski w baroku w Polsce w znaczący sposób wpłynął na postrzeganie piękna przez Morsztyna i Naborowskiego. Obydwaj poeci doprowadzili do wyraźnego odstąpienia od renesansowej harmonii i rynsztokowego pojmowania piękna, oddając swe wizje w pełnych paradoksów, antytez i barwnej retoryce utworach. Takie spojrzenie na świat nie tylko ukształtowało barokową wrażliwość estetyczną, ale również podłożyło fundamenty pod późniejsze zmiany pojmowania piękna w literaturze. Legacy barokowych twórców, takich jak Morsztyn i Naborowski, to przede wszystkim świadectwo dynamicznego, wyszukanego i emocjonalnie naładowanego podejścia do sztuki słowa, które zmusza do przemyśleń i ciągłego poszukiwania głębi, nawet jeśli ta kryje się pod pozorną dekadencją.