Czy człowiek jest z reguły dobry, zły, czy może neutralny?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.01.2026 o 16:31

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: 28.01.2026 o 12:53

Rozważanie na temat natury człowieka, czy jest on z reguły dobry, zły, czy może neutralny, to kwestia, która od wieków zajmuje umysły filozofów, teologów i literatów. Odpowiedzi na to pytanie nie można jednoznacznie znaleźć na kartach literatury, ale literatura, z różnych epok i nurtów, dostarcza licznych przykładów, które mogą tę refleksję pogłębić.

Jednym z kluczowych tekstów, które poddają analizie naturę człowieka, jest „Makbet” Williama Szekspira. Główny bohater, Makbet, zaczyna jako lojalny i odważny rycerz, jednak pod wpływem ambicji i manipulacji swojej żony, Lady Makbet, przemienia się w tyrana i mordercę. Szekspir, poprzez postać Makbeta, pokazuje, jak z pozoru dobry człowiek może pod wpływem okoliczności i własnych pragnień popaść w zło. Ta postać literacka przemawia za tezą, że człowiek jest neutralny, a jego działania mogą być kształtowane przez otoczenie i wewnętrzne żądze.

Innym ważnym literackim przykładem jest „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, planuje i popełnia morderstwo, aby dowieść swojej teorii o „nadczłowieku” – osobie, która ma prawo przekraczać moralne granice dla wyższych celów. Przez cały czas zmagania z wyrzutami sumienia i wewnętrznymi konfliktami, Dostojewski ukazuje złożoność ludzkiej natury, która jest zdolna do zarówno dobrych, jak i złych czynów. Raskolnikow, z jednej strony, chce pomagać biednym i uważa swój czyn za uzasadniony filozoficznie, z drugiej – nie potrafi znieść ciężaru moralnego swojego działania. To przedstawienie może sugerować, że człowiek jest istotą dualistyczną, która nosi w sobie zarówno dobro, jak i zło.

Z kolei w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza widzimy inny aspekt ludzkiej natury – człowieka uwikłanego w tradycje, które kształtują jego postawy i działania. Na przykład postać Konrada Wallenroda ukazuje konflikt między lojalnością wobec własnego narodu a etyczną powinnością wobec innych ludzi. Mickiewicz, poprzez złożoność swoich bohaterów, sugeruje, że człowiek jest produktem historycznych i kulturowych uwarunkowań, które mogą go skłaniać do zarówno chwalebnych, jak i nagannych czynów.

W literaturze polskiej także „Człowiek z marmuru” Andrzeja Wajdy, oparty na scenariuszu Aleksandra Ścibora-Rylskiego, pokazuje, jak ludzie mogą być ofiarami systemów politycznych. Główny bohater, Mateusz Birkut, jest ucieleśnieniem idei socjalistycznej, a jego upadek ukazuje, jak systemy mogą korumpować i niszczyć jednostki, które w innym kontekście mogłyby przejawiać swoje najlepsze cechy. To dzieło pomimo bycia filmem, a nie książką, wnosi ważny argument do dyskusji nad naturą człowieka, wzmacniając tezę, że człowiek w dużym stopniu jest kształtowany przez społeczne, ekonomiczne i polityczne uwarunkowania.

Innym klasycznym przykładem jest „Dżuma” Alberta Camusa. W powieści tej obserwujemy ludzi postawionych w ekstremalnych sytuacjach, którzy reagują różnie: jedni poświęcają siebie dla dobra innych, jak doktor Rieux, podczas gdy inni uciekają lub próbują wyciągnąć korzyści z nieszczęścia. Camus wyraźnie przedstawia swoje przekonanie, że człowiek jest zdolny do zarówno wielkiego dobra, jak i zła, w zależności od wyborów, których dokonuje, oraz sytuacji, w których się znajduje.

Kończąc, literatura dostarcza wielu przykładów, które pokazują, że ludzka natura nie jest jednoznaczna. Ludzie mogą być kształtowani przez swoje otoczenie, systemy polityczne, ekonomiczne warunki, osobiste ambicje czy moralne dylematy. Różnorodność postaci literackich i ich historii świadczy o tym, że człowiek może być zarówno dobry, zły, jak i neutralny – a często wszystkie te cechy mieszczą się w jednym człowieku. Literackie dzieła zachęcają do refleksji nad własnymi wyborami i ich motywacjami, pozostawiając tę fundamentalną kwestię otwartą dla indywidualnej interpretacji.