Czym jest anomia? Przykłady sytuacji oraz wykorzystanie mertonowskiego pojmowania anomii do wyjaśnienia zależności między zmianą społeczną a przestępczością

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: dzisiaj o 14:38

Anomia jest jednym z kluczowych pojęć z zakresu socjologii, które odgrywa istotną rolę w zrozumieniu mechanizmów społecznych oraz zachowań ludzi w kontekście zmian strukturalnych. Pojęcie to zostało rozwinięte przez francuskiego socjologa Émila Durkheima w jego fundamentalnych pracach na temat struktur społecznych i zjawisk dezintegracyjnych.

Anomia, w najprostszym ujęciu, oznacza stan braku lub rozkładu norm społecznych. W kontekście Durkheimowskim anomia odnosi się do sytuacji, kiedy społeczeństwo przeżywa szybkie zmiany, które prowadzą do dezintegracji więzi społecznych i braku jasnych, powszechnie akceptowanych reguł postępowania. Durkheim po raz pierwszy użył tego terminu w pracy "O społecznym podziale pracy" oraz w słynnej książce "Samobójstwo". W niej to zauważył, że wzrost przypadków samobójstw w społeczeństwach rozwiniętych ekonomicznie jest powiązany z występowaniem stanu anomii.

Przykłady sytuacji, w których można doświadczyć anomii, obejmują gwałtowne zmiany gospodarcze, takie jak nagły wzrost lub recesja gospodarcza, rewolucje polityczne oraz konflikty zbrojne. Jeden z najbardziej znanych przykładów to Wielka Depresja lat 30. XX wieku. Gwałtowny spadek wartości akcji, masowe bezrobocie i bankructwa doprowadziły do poczucia destabilizacji i dezorientacji wśród ludzi, co skutkowało anomią społeczną.

Innym przykładem mogą być zmiany w normach dotyczących ról płciowych. W okresach intensywnych przemian społecznych, takich jak rewolucje feministyczne, kiedy tradycyjne role płciowe są kwestionowane i redefiniowane, ludzie mogą doświadczać stanu normatywnej anomii. Dotyczy to zarówno kobiet, które zdobywają nowe prawa i możliwości, jak i mężczyzn, którzy muszą się do tych zmian dostosować.

Idea anomii została rozwinięta także przez amerykańskiego socjologa Roberta K. Mertona w kontekście analizy struktury społecznej i dewiacji. Merton poszerzył pojęcie anomii, definiując je jako rozbieżność między kulturowymi celami społeczeństwa a akceptowalnymi metodami ich osiągania. W jego klasycznej teorii "strain theory" (teorii napięcia) Merton wyróżnia pięć typów adaptacji jednostek do strukturalnych napięć: konformizm, innowacja, rytualizm, wycofanie się oraz bunt.

Adaptacja innowacyjna szczególnie przemawia do wyjaśnienia związku między anomią a przestępczością. Merton twierdził, że w społeczeństwach, gdzie istnieje silny nacisk na sukces materialny, ale nie każdy ma równe szanse go osiągnąć zgodnie z normami, jednostki mogą sięgać po nielegalne środki, aby osiągnąć te cele. To właśnie w takich warunkach zachodzi zjawisko anomii jako przyczyna przestępczości. Klasycznym przykładem może być społeczeństwo amerykańskie, gdzie idea "American Dream" kładzie nacisk na osiąganie bogactwa i sukcesu. W praktyce prowadzi to do sytuacji, kiedy osoby z niższych klas społecznych, które mają ograniczony dostęp do legalnych środków prowadzących do sukcesu, mogą uciekać się do działań przestępczych jako formy adaptacji.

Mertona koncepcja anomii może być użyteczna także do analizy współczesnych społeczeństw, w których obserwujemy wzrost przestępczości w okresach intensywnych zmian ekonomicznych i społecznych. Na przykład w okresie transformacji w krajach Europy Środkowo-Wschodniej po upadku komunizmu wielu ludzi doświadczało anomii z powodu destru kcji starych struktur socjalnych i ekonomicznych oraz jeszcze nieukształtowanych nowych norm społecznych. Sytuacja ta owocowała wzrostem poziomu przestępczości, ponieważ tradycyjne sposoby osiągania celów stały się niedostępne lub niezadawalające.

Reasumując, pojęcie anomii jest kluczowe do zrozumienia relacji między zmianą społeczną a dewiacją. Mertonowska teoria anomii dostarcza narzędzi do analizowania, jak strukturalne napięcia mogą prowadzić do przestępczości w kontekście nasilających się nierówności społecznych i braku dostępnych, zgodnych z normami środków do osiągania celów życiowych. W świecie współczesnym, gdzie zmiany społeczne i ekonomiczne są coraz szybsze i bardziej radykalne, teoria ta zachowuje swoją aktualność i przydatność analityczną.