Czynniki osobowościowo-temperamentalne, a natężenie uczuć pozytywnych i negatywnych**

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.08.2024 o 9:15

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 18.08.2024 o 20:21

Współczesna psychologia poświęca wiele uwagi zrozumieniu związku pomiędzy cechami osobowości a intensywnością oraz rodzajem doświadczanych emocji. W szczególności, w ramach teorii temperamentu i osobowości, badaczy interesuje, jak te cechy wpływają na natężenie uczuć pozytywnych i negatywnych.

Jedną z najważniejszych teorii w tym obszarze jest teoria Wielkiej Piątki (Big Five), która wyróżnia pięć podstawowych wymiarów osobowości: neurotyczność, ekstrawersję, otwartość na doświadczenia, ugodowość i sumienność [McCrae i Costa, 1987]. Każdy z tych wymiarów może wpływać na percepcję i intensywność doświadczanych uczuć.

Neurotyczność, definiowana jako skłonność do doświadczania negatywnych emocji, takich jak lęk, smutek czy złość, jest jednym z najważniejszych czynników predysponujących do wyższej intensywności uczuć negatywnych. Osoby o wysokim poziomie neurotyczności mają niższy próg reakcji emocjonalnej na stresory i są bardziej podatne na doświadczanie negatywnych stanów emocjonalnych [Costa i McCrae, 1992].

Z kolei ekstrawersja jest silnie związana z natężeniem pozytywnych uczuć takich jak szczęście, entuzjazm czy zadowolenie. Badania wskazują, że ekstrawertycy są bardziej skłonni do angażowania się w aktywności społecznie stymulujące, które sprzyjają pozytywnym emocjom [Lucas i Diener, 2001]. Ekstrawertycy mają także tendencję do szybszego powracania do równowagi emocjonalnej po doświadczaniu negatywnych emocji.

Warto również zwrócić uwagę na sumienność, która wpływa na regulację emocji. Osoby sumienne charakteryzują się większą zdolnością do planowania, organizacji i osiągania celów, co może przyczyniać się do zwiększenia ogólnego zadowolenia życiowego i redukcji stresu [MacCann et al., 2009].

Jednak choć Wielka Piątka jest dominującą teorią, nie jest jedyną ramą teoretyczną, która analizuje wpływ cech osobowości na emocje. Warto przyjrzeć się również teorii temperamentu autorstwa Jana Strelaua, który definiuje temperament jako zestaw względnie stałych cech osobowości, wpływających na zachowania emocjonalne [Strelau, 2008]. Jego teoria obejmuje takie składniki jak reaktywność emocjonalna, aktywność i wytrzymałość. Na przykład, wysoka reaktywność emocjonalna jest związana z wyższą intensywnością zarówno pozytywnych, jak i negatywnych emocji, co może sprawiać, że osoba bardziej reaguje na wydarzenia zewnętrzne [Strelau i Zawadzki, 1995].

Również koncepcje związane z neurobiologicznym podejściem do osobowości i emocji, takie jak teoria Barkleya o układzie hamującym zachowanie (BIS) i układzie aktywującym zachowanie (BAS), przyczyniają się do zrozumienia, jak cechy osobowości wpływają na emocje [Gray, 1987]. Układ BAS jest związany z poszukiwaniem nagród i pozytywnymi emocjami, podczas gdy układ BIS jest związany z unikanie kar i negatywnymi emocjami. Na przykład osoby z wysokim poziomem aktywności BAS mogą częściej doświadczać emocji takich jak radość i ekscytacja, natomiast osoby z wysokim poziomem aktywności BIS mogą częściej doświadczać strachu i lęku.

Empiryczne badania potwierdzają te teoretyczne ramy. Na przykład, badania przeprowadzone przez Watsona i Clarka (1994) wykazały, że istnieje silny związek pomiędzy ekstrawersją a poziomem doświadczanych pozytywnych emocji, natomiast neurotyczność jest silnym predyktorem negatywnych emocji. Inne badania, takie jak te przeprowadzone przez Gross i John (2003), podkreślają rolę strategii regulacji emocji w odniesieniu do cech osobowości. Osoby bardziej sumienne częściej korzystają z adaptacyjnych strategii regulacji emocji, co prowadzi do niższego poziomu emocji negatywnych i wyższego pozytywnych.

Podsumowując, badania nad związkiem cech osobowościowo-temperamentalnych a natężeniem uczuć pozytywnych i negatywnych ukazują złożony obraz. Cechy takie jak neurotyczność i ekstrawersja odgrywają kluczową rolę w determinacji intensywności doświadczanych emocji. Teoria Wielkiej Piątki, teoria Strelaua oraz podejścia neurobiologiczne dostarczają ważnych informacji w zrozumieniu tego procesu. Pojmowanie złożonych interakcji pomiędzy cechami osobowości a emocjami jest nie tylko interesujące z punktu widzenia teoretycznego, ale ma także praktyczne implikacje, na przykład w obszarze zdrowia psychicznego i interwencji terapeutycznych.

Bibliografia:

- Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1992). *Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) professional manual*. Psychological Assessment Resources. - Gray, J. A. (1987). *The Psychology of Fear and Stress*. Cambridge University Press. - Gross, J. J., & John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. *Journal of Personality and Social Psychology*, 85(2), 348-362. - Lucas, R. E., & Diener, E. (2001). Understanding extraverts' enjoyment of social situations: The importance of pleasant emotions. *Journal of Personality and Social Psychology*, 81(2), 343-356. - MacCann, C., Duckworth, A. L., & Roberts, R. D. (2009). Empirical identification of the major facets of Conscientiousness. *Learning and Individual Differences*, 19(4), 451-458. - McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. *Journal of Personality and Social Psychology*, 52(1), 81-90. - Strelau, J. (2008). Temperament as a regulator of behavior: After fifty years of research. *Clinton Corners, NY: Eliot Werner Publications.* - Strelau, J., & Zawadzki, B. (1995). The Formal Characteristics of Behaviour-Temperament Inventory (FCB-TI): Theoretical assumptions and scale construction. *European Journal of Personality*, 9(5), 207-229. - Watson, D., & Clark, L. A. (1994). The PANAS-X: Manual for the Positive and Negative Affect Schedule - Expanded Form. *Department of Psychological & Brain Sciences Publications.*