Poczucie koherencji jako czynnik wpływający na poziom stresu: definicja i składowe poczucia koherencji

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.01.2026 o 9:35

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 29.10.2024 o 11:29

Pojęcie poczucia koherencji zostało wprowadzone przez Aarona Antonovsky’ego, izraelskiego socjologa medycyny, w ramach jego badań nad zdrowiem psychicznym jednostki. Antonovsky, tworząc koncepcję salutogenezy, próbował zrozumieć, dlaczego niektórzy ludzie, mimo narażenia na stres, pozostają zdrowi. W tym kontekście poczucie koherencji (SOC - Sense of Coherence) stało się kluczowym elementem jego teorii. Poczucie koherencji, jak sugeruje Antonovsky, wpływa na to, w jaki sposób jednostka radzi sobie ze stresem oraz jak utrzymuje zdrowie psychiczne i fizyczne.

Definicja poczucia koherencji według Antonovsky’ego odnosi się do orientacji życiowej, która charakteryzuje się trwałym, choć dynamicznym, poczuciem pewności, że bodźce pochodzące ze środowiska wewnętrznego i zewnętrznego są strukturalnie przewidywalne, zrozumiałe i sensowne. Definiuje to również jako pewność, że mamy dostęp do zasobów potrzebnych, aby sprostać wymaganiom stawianym przez te bodźce. Poczucie koherencji składa się z trzech głównych komponentów: zrozumiałości, zaradności oraz sensowności, które wspólnie tworzą spójną całość.

Zrozumiałość odnosi się do tego, w jakim stopniu dana osoba postrzega bodźce jako spójne, ustrukturyzowane i przewidywalne. Osoby z wysokim poziomem tego elementu zauważają schematy i zależności w zjawiskach, co pomaga im lepiej zrozumieć otaczający świat. Dla ucznia oznacza to zdolność do rozpoznawania wzorców w materiałach dydaktycznych, co może pozytywnie wpływać na skuteczność nauki. Im lepsza zrozumiałość, tym mniejsza podatność na zaskoczenia i nieprzewidywalny stres, co ma znaczący wpływ na redukcję stresu akademickiego.

Zaradność to komponent odnoszący się do przekonania jednostki o posiadaniu wystarczających zasobów, wiedzy i umiejętności, aby poradzić sobie z wymogami otoczenia. Dla studentów ważne jest poczucie, że mają kontrolę nad swoim życiem studenckim i wymaganiami akademickimi. Studenci często korzystają z różnorodnych źródeł wsparcia — od wiedzy, jaką posiedli, przez zasoby, jakie oferują szkoły wyższe (np. konsultacje z wykładowcami, biblioteki), po wsparcie społeczne ze strony przyjaciół i rodziny. Wysoki poziom zaradności pomaga zmniejszyć poczucie bezsilności i związane z tym napięcie, co wpływa na obniżenie stresu.

Sensowność oznacza stopień, w jakim człowiek czuje, że życie ma emocjonalne znaczenie i że warto się poświęcać oraz stawiać czoła wyzwaniom. Dla studentów oznacza to, że studia mają głębszy cel i że warto inwestować wysiłek w naukę oraz rozwój osobisty. Gdy nauka nabiera osobistego znaczenia, stres staje się mniej dotkliwy, gdyż wyzwania akademickie postrzegane są jako elementy budujące przyszłość zawodową i osobistą, a nie jako obciążenie.

Poczucie koherencji wpływa na poziom stresu w načinie bezpośredni. Osoby z wysokim poczuciem koherencji mają łatwiejszy dostęp do mechanizmów radzenia sobie oraz rzadziej doświadczają stresu jako przytłaczającego. Mają tendencję do stosowania strategii skoncentrowanych na rozwiązywaniu problemów, co zmniejsza negatywne skutki stresu. Z drugiej strony, osoby z niskim poczuciem koherencji mogą być bardziej podatne na lęki i poczucie beznadziejności, co może prowadzić do wyższych poziomów stresu.

Opierając się na literaturze badawczej, można zauważyć, że poczucie koherencji odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu odporności na stres. Przez pracę nad każdym z komponentów poczucia koherencji, studenci mogą zwiększać swoją zdolność do radzenia sobie ze stresem w różnych aspektach swojego życia akademickiego. Rozwijanie świadomości własnych zasobów, podkreślanie znaczenia zadań oraz budowanie umiejętności rozumienia otaczającego świata to istotne kroki w kierunku zmniejszenia stresu i poprawy zdrowia psychicznego.

W edukacji wyższej wzmacnianie poczucia koherencji powinno być jednym z celów programów wsparcia psychologicznego i mentorskiego. Promowanie tych wartości ma potencjał przyczynienia się do ogólnego dobrostanu studentów oraz utrzymania zdrowia psychicznego na stabilnym poziomie, co jest niezbędne w wymogach współczesnego, dynamicznego świata.