Teorie stresu w psychologii

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.01.2025 o 15:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.01.2025 o 11:32

Tytuł: "Teorie stresu w psychologii"

Stres stanowi nieodłączny element życia jednostki, a psychologiczne teorie stresu starają się zgłębić, jak wpływa on na ludzkie funkcjonowanie. W literaturze naukowej wyróżnia się kilka kluczowych teorii, które wyjaśniają mechanizmy, przyczyny oraz skutki stresu. W niniejszej pracy przyjrzymy się trzem głównym teoriom: teorii stresu jako reakcji psychofizjologicznej, teorii stresu jako transakcji oraz teorii stresu jako emocji. Każda z tych teorii oferuje unikalne spojrzenie na zjawisko stresu i pomaga zrozumieć, w jaki sposób różnorodne czynniki wpływają na ludzkie doświadczenie stresu.

Jedną z najbardziej znanych koncepcji w badaniu stresu jest teoria stresu jako reakcji psychofizjologicznej, wprowadzona przez Hansa Selye w latach 50. XX wieku. Selye opisał ogólny zespół adaptacyjny (GAS), który przedstawia sekwencję reakcji organizmu na stres[1]. Teoria ta wyróżnia trzy fazy: fazę alarmową, fazę odporności oraz fazę wyczerpania. W fazie alarmowej organizm reaguje na stresor aktywacją osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (HPA) oraz układu współczulnego, co skutkuje wzrostem poziomu kortyzolu i adrenaliny[2]. Faza odporności występuje, gdy organizm stara się przystosować do stresora, przywracając wewnętrzną równowagę. Przeciągający się stres może jednak prowadzić do fazy wyczerpania, co osłabia organizm i sprzyja rozwojowi chorób[3]. Teoria Selye'a znacząco przyczyniła się do zrozumienia, że stres ma bezpośredni wpływ na zdrowie fizyczne i może prowadzić do chorób przewlekłych, jeśli mechanizmy adaptacyjne zawiodą.

Kolejną ważną teorią jest teoria stresu jako transakcji, opracowana przez Richarda Lazarusa i Susan Folkman w latach 80. XX wieku. Podejście to traktuje stres jako efekt interakcji pomiędzy jednostką a jej środowiskiem[4]. Kluczowym elementem tej teorii jest proces oceny poznawczej, który przebiega w dwóch etapach: ocenie pierwotnej i ocenie wtórnej. W ocenie pierwotnej jednostka ocenia sytuację jako zagrożenie, wyzwanie lub stratę. Kolejno, w ocenie wtórnej, jednostka analizuje dostępne zasoby i strategie, aby poradzić sobie ze stresem[5]. Teoria podkreśla, że nie tyle samo wydarzenie, co sposób jego interpretacji przez jednostkę decyduje o tym, czy sytuacja zostanie oceniona jako stresująca. Ponadto, Lazarus i Folkman zaznaczają znaczenie mechanizmów radzenia sobie, które mogą być nakierowane na rozwiązanie problemu bądź na łagodzenie emocji.

Trzecią istotną teorią jest teoria stresu jako emocji, badana przez psychologów takich jak David Watson i James Pennebaker. Zgodnie z tym podejściem, stres jest ściśle związany z emocjonalną reakcją na bodźce zewnętrzne. Emocje takie jak lęk, złość czy frustracja są często odpowiedzią na sytuacje stresowe[6]. Teoria zakłada, że poziom stresu zależy od intensywności i częstotliwości emocji oraz zdolności jednostki do ich regulacji. Inteligencja emocjonalna, czyli zdolność do rozpoznawania, wyrażania i kontrolowania swoich emocji, odgrywa tutaj kluczową rolę. Ta teoria uwydatnia wewnętrzny świat emocjonalny jednostki i jego wpływ na sposób postrzegania stresu, co sprzyja rozwojowi strategii emocjonalnego radzenia sobie.

Podsumowując, różnorodne teorie stresu przedstawiają odmienne podejścia do zrozumienia tego złożonego zjawiska, każdy z unikalnym zestawem narzędzi i perspektyw. Teoria Selye'a koncentruje się na fizjologicznych reakcjach organizmu i ich wpływie na zdrowie, teoria Lazarusa i Folkman podkreśla znaczenie procesów poznawczych i interakcji ze środowiskiem, a teoria emocji kładzie nacisk na rolę emocji i ich regulacji. Wspólnie te teorie pokazują, że stres jest złożonym fenomenem, którego zrozumienie wymaga uwzględnienia wielu aspektów ludzkiego funkcjonowania. Zastosowanie wiedzy o stresie w praktyce psychologicznej i medycznej może prowadzić do opracowania skutecznych strategii interwencyjnych, które pomogą jednostkom lepiej radzić sobie ze stresem i jego skutkami.

---

[1] Selye, H. (1956). "The Stress of Life." New York: McGraw-Hill. [2] Chrousos, G.P., & Gold, P.W. (1992). "The concepts of stress and stress system disorders: Overview of physical and behavioral homeostasis." JAMA. [3] McEwen, B.S. (1998). "Protective and damaging effects of stress mediators." New England Journal of Medicine. [4] Lazarus, R.S., & Folkman, S. (1984). "Stress, Appraisal, and Coping." New York: Springer. [5] Folkman, S., & Lazarus, R.S. (1991). "Coping and emotion." Psychological and Biological Approaches to Emotion. [6] Watson, D., & Pennebaker, J.W. (1989). "Health complaints, stress, and distress: Exploring the central role of negative affectivity." Psychological Review.