Czy "Skąpiec" to najbardziej ponura komedia?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.02.2024 o 17:34

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.02.2024 o 20:07

Komedia, gatunek zazwyczaj kojarzący się z lekkością, dowcipem i humorystycznymi sytuacjami, w przypadku "Skąpca" Moliera, nabiera zgoła innego wymiaru. Utwór z 1668 roku, światowej sławy klasyka, traktuje o nałogach człowieka i czyni z chciwości oś swojej narracji. "Skąpiec" uchodzi za jedną z najbardziej ponurych komedii, ponieważ ujawnia negatywne aspekty ludzkiej natury, koncentrując się wokół chciwości.

Rozumienie tego dzieła wymaga przybliżenia kontekstu społeczno-historycznego francuskiego mieszczaństwa w XVII wieku. Był to czas, gdy burżuazja rozwijała się ekonomicznie i zyskiwała na znaczeniu, jednak często jej członkowie byli postrzegani jako ludzie ograniczeni, zapatrzeni w własne zyski. Molier, będąc doskonałym obserwatorem i satyrykiem, obnażał ułomności charakterów ludzkich właśnie tej klasy społecznej. "Skąpiec" jest przykładem krytyki zapatrzenia w materialność, ukazując wadliwe, wręcz patologiczne podejście do pieniądza, które prowadzi do demolki społecznych i rodzinnych więzi.

Najbardziej wyrazistym symbolem negatywnych cech mieszczaństwa jest postać Harpagona, skąpego ojca rodziny, który doprowadza do skrajności swoje pragnienie zgromadzenia majątku. Przedstawia on obsesyjne ukierunkowanie na pieniądze, traktując je jako wyłączny cel istnienia. Obsesja ta przejawia się w skrajnym skąpstwie, dotykającym wszystkich aspektów jego życia. Od odmawiania sobie i swoim pracownikom podstawowych potrzeb życiowych, przez zaniedbywanie zwierząt, aż po brak empatii wobec własnych dzieci. Sceny pokazujące, jak Harpagon ogranicza wydatki na jedzenie, drastycznie zmniejsza wydatki na utrzymanie służby, czy odmawia pomocy swojemu koniowi, z powodu chęci oszczędności, są równolegle tragiczne i komiczne.

Skąpiec stosuje też niestandardowe metody pomnażania swojego majątku. Chęć oszczędności prowadzi go do tak absurdalnych działań jak manipulacja kalendarzem, aby rzadziej płacić pracownikom, czy udzielanie pożyczek na lichwiarskie procenty. Działania te podważają etykę i moralność Harpagona, jego nieuczciwość staje się narzędziem do realizacji celu, jakim jest wzrost dochodów.

Relacje Harpagona z dziećmi są odzwierciedleniem jego chciwości. Dominującą rolą w jego życiu stają się pieniądze, co skłania go do ignorowania emocjonalnych potrzeb potomków. Planując małżeństwa dzieci, kieruje się wyłącznie korzyścią materialną, a szczęście swojej córki i syna staje się kompletnie nieistotne. Dialogi w komedii są naładowane ironią, a zimne podejście Harpagona do miłości i uczuć bliskich doprowadza do konfliktów i absurdalnie humorystycznych scen.

Analizując skutki zachowań głównego bohatera, widoczne stają się zgubne konsekwencje jego chciwości. Życie Harpagona i jego bliskich to mozaika zagubienia w materialnym świecie, w którym uczucia i międzyludzkie relacje są zepchnięte na margines. "Skąpiec" wydobywa więc z komedii ciemniejsze barwy, prezentując tragiczność postaci zaślepionych chciwością.

Przy kończącej komedii scenie, mimo że Harpagon obiecuje zmienić się po odzyskaniu skradzionych pieniędzy, to jego postawa nie ulega prawdziwej metamorfozie. Nadal pozostaje postacią tragicznie skupioną na bogactwie, przez co terapeutyczna wartość jego życiowych doświadczeń wydaje się być niewielka.

Podsumowując, "Skąpiec" Moliera może być uznany za najbardziej ponurą komedię nie tyle przez styl humorystyczny, co przez przedstawienie w jaskrawych barwach destrukcyjnych efektów chciwości. Przedstawienie działania żądzy pieniądza na życie jednostki i jej otoczenie jest ponure, lecz prowadzone w tonie satyrycznej komedii. Potwierdza to tezę o ponurości utworu, jednakże jednocześnie wskazuje na mądrość i umiejętność Moliera w ośmieszaniu wad ludzkich przez pryzmat uniwersalnych wartości.

"Skąpiec" dostarcza głębokiej refleksji nad ludzkimi nałogami nie tylko dla odbiorców z XVII wieku, ale nadal pozostaje aktualny. Kwestionując prymat materializmu nad więziami międzyludzkimi, komedia ta przemawia do współczesnego odbiorcy, oferując ponadczasowe spojrzenie na dylematy moralne i społeczne.