Groteska jako sposób kreowania świata na podstawie „Szewców” oraz „Fredrydurkę” lub „Skąpca”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.04.2025 o 17:40

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.04.2025 o 11:39

Groteska to jeden z bardziej intrygujących środków literackich, który pozwala twórcom na ukazanie rzeczywistości w sposób zdeformowany, przerysowany, niekiedy wręcz absurdalny. W kontekście literatury polskiej XX wieku groteska staje się narzędziem do krytyki społecznej, satyry oraz refleksji nad kondycją człowieka. Dzieła Witkacego i Gombrowicza, takie jak "Szewcy" i "Ferdydurke", stanowią doskonałe przykłady tego, jak groteska może być używana do kreowania świata literackiego. Analizując te utwory, możemy dostrzec, jak groteska służy do obnażania absurdów rzeczywistości społecznej i psychologicznej.

Dramat Witkacego "Szewcy" jest pełen groteski, która dominuje w konstrukcji postaci, fabule oraz scenografii. Akcja sztuki toczy się w warsztacie szewskim, który staje się symbolem świata w chaosie, gdzie tradycyjne wartości ulegają przewartościowaniu. Główni bohaterowie, czyli szewcy Sajetan Tempe, Księżna i prokurator Scurvy, są postaciami przerysowanymi, pełnymi sprzeczności, które nie pasują do realistycznego obrazu. Witkacy używa groteski, aby podkreślić upadek moralny i intelektualny bohaterów, ich uwikłanie w mechanizmy władzy i przemocy. W "Szewcach" groteska staje się narzędziem do pokazania dehumanizacji oraz degrengolady społeczeństwa, w którym wartości duchowe zostały zastąpione przez żądzę władzy i korzyści materialnych.

Witkacy w "Szewcach" ukazuje społeczeństwo jako świat absurdalny, gdzie wartości zostały odwrócone, a ludzie stają się marionetkami w rękach sił wyższych. Świat przedstawiony w dramacie jest miejscem pełnym paradoksów i sprzeczności, a postacie, pomimo swojej wyrazistości, są jednocześnie karykaturalne. Do groteskowego obrazu przyczynia się również język, którym posługują się bohaterowie – pełen neologizmów, sztuczności i literackich odniesień, co jeszcze bardziej podkreśla absurdalność przedstawionych sytuacji. Witkacy w ten sposób nie tylko bawi się formą, lecz również zmusza odbiorcę do refleksji nad naturą społeczeństwa i jego destrukcyjnymi mechanizmami.

Podobnie jak w "Szewcach", groteska odgrywa kluczową rolę w "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Powieść ta jest zbiorem surrealistycznych zdarzeń, które ukazują absurdalność norm społecznych i procesów edukacyjnych. Główny bohater, Józio Kowalski, doświadcza nieustannej deformacji swojej tożsamości, co jest podkreślane przez groteskowe sytuacje, w jakie zostaje wplątany. Gombrowicz w sposób świadomy używa groteski do zdekonstruowania mitów o tożsamości, wychowaniu i kulturze. W "Ferdydurke" groteska staje się narzędziem obnażania fałszu i obłudy świata dorosłych, którzy manipulują młodym człowiekiem, próbując narzucić mu swoje wzorce i ideały.

W "Ferdydurke", podobnie jak w "Szewcach", groteska jest widoczna w konstrukcji bohaterów oraz sytuacji, w jakich się znajdują. Gombrowicz posługuje się absurdalnymi scenami, jak chociażby incydent z lekcją polskiego w szkole czy perypetiami w domu państwa Hurlecczych, które ukazują nonsensy i maski, jakie przyjmują ludzie w codziennych relacjach. Groteskowa konwencja umożliwia ukazanie sztuczności kanonów i reguł społecznych, zwłaszcza dotyczących dorastania i kształtowania tożsamości. W efekcie groteska w "Ferdydurke" staje się formą buntu przeciwko ustandaryzowanemu myśleniu i życia w świecie pełnym sztywnych konwencji.

Podsumowując, "Szewcy" i "Ferdydurke" to dzieła, w których groteska jest narzędziem krytyki społecznej oraz refleksji nad kondycją człowieka i społeczeństwa. Witkacy i Gombrowicz ukazują za jej pomocą świat pełen absurdów, paradoksów oraz sprzeczności, które stanowią odbicie współczesnej im rzeczywistości. Dzięki grotesce możemy dostrzec, jak literatura potrafi obnażać mechanizmy władzy, fałszu oraz hipokryzji, jednocześnie prowokując do refleksji nad własną tożsamością i miejscem w świecie. Groteska w tych utworach nie tylko bawi, lecz także zmusza do zastanowienia, jakie wartości są dla nas naprawdę istotne i w jakim stopniu jesteśmy w stanie się im przeciwstawić. W ten sposób, poprzez deformację rzeczywistości, twórcy oferują nam nową, często bardziej prawdziwą perspektywę na naszą codzienność.