Siła woli czy siły od niego zależne? Co decyduje o ludzkim losie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.03.2024 o 10:42

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 14.03.2024 o 22:21

W świecie literatury i życia wiele dyskutowano na temat wolnej woli i tego, czy rzeczywiście jesteśmy panami własnego losu, czy też są siły, na które nie mamy wpływu, determinujące nasze życie. Zagadnienie to poruszane jest w wielu dziełach literackich, które pozwalają na głębsze zrozumienie tych zagadnień i często w różny sposób odpowiadają na pytanie o to, co decyduje o ludzkim losie.

Na wstępie warto wspomnieć o literaturze antycznej, w której motyw losu odgrywał często kluczową rolę. W dziełach takich jak "Iliada" czy "Odyseja" Homera, czy też tragediach Sofoklesa, widzimy, jak w życiu bohaterów istotną rolę odgrywają bogowie i przeznaczenie. Losy bohaterów są z góry ustalone przez siły wyższe, a ich wolna wola wydaje się być ograniczona do ostatecznego akceptowania tych decyzji. W tragedii "Król Edyp", los Edypa, pomimo jego wysiłków, zdaje się być nieuchronnie prowadzić do tragicznego finału, gdzie nieświadomy spełnia wizję wywróżoną mu na samym początku życia.

Z drugiej strony, w literaturze nowożytnej i współczesnej pojawiają się liczne dzieła, podkreślające znaczenie indywidualnego wyboru i wolnej woli. Na przykład w "Lalce" Bolesława Prusa główny bohater, Stanisław Wokulski, podejmuje całą serię decyzji, które kształtują zarówno jego los, jak i losy innych postaci. Wokulski, mimo że bywa zniewolony przez namiętność i społeczne konwenanse, wykazuje też zdolność do autorefleksji i samostanowienia.

Inne spojrzenie na problem wolnej woli i sił od niej zależnych znajdujemy w dziełach Fiodora Dostojewskiego, na przykład w "Zbrodni i karze". Bohater, Raskolnikow, działając pod wpływem własnej teorii i przekonania o swojej wyjątkowości, decyduje się na popełnienie zbrodni. Wydaje się, że to własna wolna wola kieruje jego działaniami. Jednakże, dalszy ciąg wydarzeń – poczucie winy, cierpienia moralne i ostateczne wyznanie - ukazuje, iż nie jesteśmy w pełni wolni od wewnętrznych i zewnętrznych sił, które wpływają na nasze wybory.

Analizując te przykłady, można stwierdzić, że ludzki los jest wynikiem skomplikowanego związku między wolną wolą a siłami zewnętrznymi oraz wewnętrznymi. Wprawdzie dokonujemy własnych wyborów, ale robimy to w ramach pewnych ograniczeń - czy to społecznych, psychologicznych, czy nawet metafizycznych. Wydaje się, że wolna wola i siły niezależne od nas nie są wzajemnie wykluczającymi się kategoriami, ale elementami składającymi się na złożoną mozaikę ludzkiego losu.

Podsumowując, literatura w różnych epokach i przez pryzmat rozmaitych dzieł wskazuje, że ludzki los jest produktem zarówno osobistych decyzji, które podejmujemy, jak i sił zewnętrznych oraz wewnętrznych, na które nie zawsze mamy wpływ. I choć na pierwszy rzut oka może się wydawać, że jedne z tych elementów dominują nad drugimi, w rzeczywistości tworzą one nierozerwaną całość, która kształtuje naszą drogę życiową. Ostatecznie to połączenie wolnej woli i determinizmu rządzi naszym losem, czyniąc każde ludzkie życie niepowtarzalną podróżą.