Literacki wizerunek szlachcica sarmaty w "Potopie" Henryka Sienkiewicza.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2024 o 16:16

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 24.03.2024 o 18:57

W jednym z najbardziej znaczących dzieł literatury polskiej, "Potopie" Henryka Sienkiewicza, czytelnik jest świadkiem szerokiej gamy postaci należących do szlachty sarmackiej. Sarmatyzm, jako dominująca ideologia szlachecka, kształtował polską kulturę i samopoczucie narodowe od XVII do połowy XVIII wieku, wpływając znacząco na zachowanie, obyczaje, a nawet funkcjonowanie państwa. Analizując postacie takie jak Andrzej Kmicic czy Onufry Zagłoba, możemy zauważyć, jak Sienkiewicz oddaje ducha epoki, jednocześnie ukazując zarówno pozytywne, jak i negatywne aspekty sarmatyzmu.

Andrzej Kmicic stanowi przykład szlachcica, którego ewolucja przez całą powieść ilustruje wpływ sarmackich ideałów na indywidualne życie. Na początku "Potopu" Kmicic jest postacią niezbyt pozytywną – jego zachowanie, rządzone impulsami i brakiem odpowiedzialności, czyni go typowym przedstawicielem negatywnych aspektów sarmackiej kultury. Przejawia on wszelkie cechy hotspura: jest awanturniczy, nieopanowany i skłonny do przemocy. Takie postawy wynikały często z kodeksu honorowego sarmatów, który priorytetowo traktował odwagę i męstwo, często kosztem rozsądku i pragmatyzmu.

Zmiana postaci Kmicica, która następuje na przestrzeni całego utworu, podróż od lekkomyślnego buntownika do rozważnego bohatera narodowego, jest kluczowym elementem krytyki Sienkiewicza wobec sarmatyzmu. Autor pokazuje, że mimo iż niektóre idee sarmatyzmu mogą prowadzić do destrukcji i osobistej tragedii, mogą one także być źródłem siły i honoru, jeśli zostaną poddane refleksji i modyfikacji. Można to ujrzeć podczas oczyszczenia się Kmicica z zarzutów zdrady oraz jego działania na rzecz obrony Jasnej Góry, co staje się apotheozą jego przemiany i symbolem możliwości reformy sarmackiego ducha.

Z kolei postać Onufrego Zagłoby jest barwnym przykładem ideowego dualizmu sarmatyzmu. Zagłoba, będąc komicznym i przebiegłym, reprezentuje zarówno szlachetne, jak i kontrowersyjne strony sarmackiej szlachty. Jego przebiegłość i skłonność do opowieści, często przesadnych, podkreślają sarmacką wartość umiejętności oratorskich i dowcipu, które nie rzadko służyły zachowaniu pokoju lub rozwiązaniu napiętej sytuacji. Postać ta ukazuje również, że sarmatyzm mógł mieć twarz nie tylko agresji, ale też mądrości życiowej i praktycznej inteligencji.

Podsumowując, Henryk Sienkiewicz w "Potopie" dokonuje głębokiej analizy postaw sarmackich, prezentując ich złożoność i wpływ na losy narodu polskiego. Przez postacie takie jak Andrzej Kmicic czy Onufry Zagłoba, autor ukazuje czytelnikom zarówno wady, jak i zalety sarmatyzmu, stając się kronikarzem polskiej duszy, która na przestrzeni wieków zmagała się z własnymi demonami, starając się przy tym zachować to, co w sarmackiej tradycji było wartościowe i godne podziwu.