Konwencja groteskowa w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.04.2024 o 20:28

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.04.2024 o 16:32

Groteska to jedna z konwencji artystycznych, która poprzez swoją przerysowaną, często absurdalną formę pozwala na głębsze zrozumienie różnorodnych aspektów rzeczywistości. Użyta w literaturze, pozwala autorom na wyrażenie krytyki społecznej, filozoficznych przemyśleń, a także na zwrócenie uwagi na istotne, lecz często ignorowane sprawy. W niniejszej rozprawce przyjrzymy się, na przykładzie dwóch dzieł – „Proces” Franza Kafki oraz „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza – jak konwencja groteskowa wpływa na kształtowanie świata przedstawionego oraz przesłanie tych utworów.

„Proces” Franza Kafki to powieść, w której groteska manifestuje się poprzez absurdy biurokratyczne, surrealistyczne zwroty akcji i irracjonalne postępowania postaci. Centralnym elementem powieści jest proces Josefa K., który zostaje aresztowany i oskarżony bez podania konkretnego zarzutu. Świat przedstawiony w "Procesie" jest skomplikowany i niezrozumiały dla głównego bohatera, co odzwierciedla groteskową naturę tej rzeczywistości. Kafka, wykorzystując tę konwencję, krytykuje bezduszność i iluzoryczność systemów prawnych, które zamiast służyć sprawiedliwości, stają się narzędziem bezsensownej opresji. Groteska w "Procesie" daje wgląd w paradoksy życia w świecie, który nie opiera się na logicznych fundamentach, ale na absurdalnych regułach, wyolbrzymiając tym samym poczucie alienacji i bezsilności.

Z kolei „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza jest przykładem groteski ukierunkowanej na polską kulturowo-społeczną rzeczywistość. W dziele tym groteska objawia się zarówno w formie językowej, jak i w treści. Gombrowicz bawi się konwencjami literackimi i społecznymi stereotypami, przejaskrawiając je do absurdalnego stopnia. Narrator powieści, trzydziestoletni mężczyzna, zostaje z powrotem przemieniony w ucznia szkoły średniej, co stanowi wyraźny sygnał groteski. Ta wymuszona regresja obnaża absurdy dorosłości oraz kryzys tożsamości, będąc jednocześnie krytyką społeczną, która dociera do nas poprzez przesadę i komizm. Groteska w „Ferdydurke" kładzie nacisk na pokazanie, jak bardzo formy zewnętrzne wpływają na naszą indywidualność, prowokując do refleksji nad autentycznością i rolą jednostki w społeczeństwie.

Oba utwory, choć różnią się kontekstami i szczegółami, wykorzystują groteskę jako narzędzie do krytyki. W obydwu dziełach ta konwencja służy zbudowaniu świata, który jest zdeformowaną wersją naszej rzeczywistości, co dodatkowo wzmacnia przekazane w nich przesłanie. Światy te, choć absurdalne, stają się przez to bardziej przemawiające do wyobraźni czytelnika, skłaniając do przemyśleń nad otaczającą nas rzeczywistością.

Podsumowując, konwencja groteskowa w literaturze, jak widać na przykładzie „Procesu” Kafki oraz „Ferdydurke” Gombrowicza, pełni ważną rolę w kształtowaniu świata przedstawionego oraz w przekazywaniu głębokich, często krytycznych przesłań. Nakłania ona do refleksji nad absurdami istniejącymi w prawie, edukacji, społeczeństwie i życiu jednostki, ukazując je w przerysowanej, często humorystycznej formie, co jednak nie umniejsza ich wartości ani powagi.