Czy wyjątkowe okoliczności usprawiedliwiają niemoralne postepowanie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.05.2024 o 16:48

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 15.05.2024 o 0:16

W literaturze często pojawiają się wątki, w których bohaterowie stają przed trudnymi wyborami moralnymi, a wyjątkowe okoliczności zmuszają ich do działania w sposób sprzeczny z normami etycznymi. Czy takie działania można usprawiedliwić? Rozprawa nad tym zagadnieniem wymaga analizy kilku kluczowych dzieł literatury polskiej i światowej, które dostarczają różnorodnych perspektyw na ten trudny temat.

Pierwszym przykładem, który warto omówić, jest "Makbet" Williama Szekspira. Tytułowy bohater, zainspirowany przepowiednią czarownic i podjudzony przez swoją ambitną żonę, popełnia morderstwo, aby zdobyć tron Szkocji. Choć Makbet początkowo wątpi w moralność swojego planu, wyjątkowe okoliczności - pragnienie władzy i przekonanie o własnym przeznaczeniu - sprawiają, że ostatecznie decyduje się na ten krok. Jego decyzja prowadzi do serii kolejnych zbrodni i, w końcu, do jego własnej zguby. Przykład Makbeta pokazuje, że nawet w wyjątkowych okolicznościach niemoralne postępowanie nie przynosi usprawiedliwienia, a raczej prowadzi do eskalacji zła i nieuchronnej kary.

Kolejnym istotnym przykładem z literatury jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow, główny bohater, uważa, że zabicie lichwiarki jest moralnie dopuszczalne, ponieważ jego czyn ma służyć wyższemu dobru – ukaraniu złej kobiety i poprawie jego własnej sytuacji życiowej. Jednak po dokonaniu morderstwa Raskolnikow zaczyna doświadczać ogromnych wyrzutów sumienia, które prowadzą go do psychicznego załamania. Dostojewski pokazuje, że nawet najlepiej uzasadnione niemoralne czyny pozostawiają trwałe piętno na duszy człowieka, a konsekwencje takich działań są nie do uniknięcia. Wyjątkowe okoliczności, w których znalazł się Raskolnikow, nie przyniosły mu usprawiedliwienia, a jedynie pogłębiły jego wewnętrzne cierpienie.

Przechodząc do literatury polskiej, warto przywołać "Lalkę" Bolesława Prusa. Stanisław Wokulski, główny bohater, wielokrotnie staje przed wyborami moralnymi, zwłaszcza w kontekście swojej miłości do Izabeli Łęckiej oraz ambicji społecznych. Chociaż jego intencje często wydają się szlachetne, niektóre jego działania (takie jak manipulacje finansowe czy wyciąganie korzyści z sytuacji politycznej) budzą wątpliwości moralne. Wokulski lawiruje na granicy moralności, a jego postępowanie może być różnie oceniane. Prus sugeruje, że nawet w najtrudniejszych okolicznościach, takich jak pogrążanie się w miłości czy walka o awans społeczny, człowiek powinien starać się postępować etycznie.

Ostatnim przykładem, który warty jest uwzględnienia, są "Medaliony" Zofii Nałkowskiej. Opowiadania te ukazują grozę i okrucieństwo II wojny światowej, gdzie ludzie byli zmuszeni do podejmowania skrajnie trudnych decyzji. Na przykład, historia pielęgniarki, która w obozie koncentracyjnym musi zdecydować, które dzieci mają szansę na przeżycie, a które zostaną skazane na śmierć. Te ekstremalne warunki ukazują momenty, w których moralność może wydawać się względna. Niemniej, Nałkowska portretuje swoich bohaterów jako ludzi, którzy mimo wszystko starają się zachować resztki człowieczeństwa i moralności, sugerując, że nawet najtragiczniejsze okoliczności nie usprawiedliwiają niemoralnych czynów.

Reasumując, literatura ukazuje, że wyjątkowe okoliczności, choć mogą zmuszać jednostki do trudnych wyborów, rzadko kiedy usprawiedliwiają niemoralne postępowanie. Przykłady takie jak Makbet, Raskolnikow, Wokulski czy bohaterowie "Medalionów" pokazują, że niemoralne czyny przynoszą cierpienie, wyrzuty sumienia i eskalację zła. Etyczne postępowanie powinno być więc celem samym w sobie, niezależnie od okoliczności, w jakich się znajdujemy.