Czy świadek krzywdy jest współwinny?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2026 o 11:36

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 24.01.2026 o 10:33

Świadek krzywdy, który nie reaguje na niesprawiedliwość, często uznawany jest za współwinnego. Ta teza jest szczególnie ważna w kontekście literatury, która dostarcza licznych przykładów, ukazujących różne aspekty ludzkiej natury oraz moralnych dylematów w obliczu niesprawiedliwości. W literaturze zgromadzono szereg postaci, które stają przed wyborem - reagować na krzywdy lub milczeć. Analizując te przypadki, możemy lepiej zrozumieć, czy i w jakim stopniu świadek krzywdy jest współwinny. W niniejszej rozprawce odwołam się do trzech kluczowych utworów: "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego oraz "Proces" Franza Kafki, aby rozważyć tę krytyczną kwestię.

W "Medalionach" Zofii Nałkowskiej, będących zbiorem opowiadań o okrucieństwach II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej, znajdziemy liczne przykłady świadków krzywd. Literacka dokumentacja Nałkowskiej, która powstała na podstawie autentycznych relacji, ukazuje, jak wielu ludzi było świadkiem niewyobrażalnych okrucieństw i jak reagowali, lub nie, na zło wokół nich. Na przykładzie opowiadania "Przy torze kolejowym" można zobaczyć, jak świadkowie patrzący na ukrywającą się Żydówkę z obojętnością lub strachem przed konsekwencjami, stają się częścią systemu zła. Obojętność, niezdecydowanie lub strach sprawiają, że stają się współsprawcami krzywd, ponieważ ich milczenie i brak reakcji utwierdzają i wzmacniają działanie oprawców. W ten sposób przez zaniechanie również przyczyniają się do cierpienia niewinnych ludzi.

Kolejnym przykładem literackim, który doskonale ilustruje problem współodpowiedzialności świadka, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, popełnia morderstwo, będąc przekonanym, że jego czyn jest usprawiedliwiony filozoficzną teorią o "ludziach wyższych". Jednakże, jednym z kluczowych motywów powieści jest postać Zosimowa – lekarza, przyjaciela Raskolnikowa, który nie reaguje na niepokojące objawy moralnego upadku swojego znajomego. Zosimow podejrzewa, że Raskolnikow coś ukrywa, jednak kierowany strachem, obojętnością lub nadmierną lojalnością, nie interweniuje. Tym samym, przyczynia się do przedłużania cierpienia samego Raskolnikowa oraz jego otoczenia. Dostojewski pokazuje, że brak reakcji świadka na moralne upadki innych ludzi może być równie szkodliwy, co sam akt przestępstwa, ponieważ utrwala patologię i odbiera możliwość naprawienia zła.

Ostatnim przykładem jest "Proces" Franza Kafki, w którym główny bohater Josef K. zostaje niesłusznie oskarżony i poddany absurdalnym i niesprawiedliwym procedurom bez wyjaśnienia przyczyny. Otaczający go ludzie, zarówno bliscy, jak i obcy, obserwują jego zmagania z bezosobowym systemem, często z biernością lub jawną obojętnością. Kafka tworzy świat, w którym brak szybkiej reakcji i niezrozumienie otaczających reguł są współwinne nieszczęściu jednostki. Mimo iż K. wielokrotnie prosi o pomoc i zrozumienie, otaczające go postacie, ze strachu przed systemem lub brakiem empatii, pozostawiają go samotnie w walce. W efekcie, świadkowie krzywdy Josefa K. są współwinni jego ostatecznego upadku, ponieważ swoją biernością legitymizują niesprawiedliwość, która go dotyka.

Analizując te trzy utwory literackie, możemy dojść do wniosku, że świadek krzywdy, który nie reaguje, jest współwinny w pewnym stopniu za krzywdę, której jest świadkiem. Realia wojenne w "Medalionach", moralne dylematy w "Zbrodni i karze" oraz bezradność jednostki wobec systemu w "Procesie" wskazują, że milczenie, obojętność lub strach mogą prowadzić do utrwalenia zła i krzywdy. W każdym przypadku świadkowie, poprzez swoją bierność, przyczyniają się do narastania cierpienia i niesprawiedliwości. Literatura dostarcza nie tylko przykładów moralnych dylematów, ale także ostrzeżenia, że obojętność wobec zła, nawet jeśli jest motywowana strachem lub niewiedzą, może być równie destrukcyjna co sam czyn zła.

Dlatego też, rozważając pytanie, czy świadek krzywdy jest współwinny, możemy jednoznacznie stwierdzić, że nie reagowanie na niesprawiedliwość czyni nas odpowiedzialnymi za jej utrwalenie. وظ