Realizm i fantastyka. Jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.09.2024 o 20:25

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.09.2024 o 11:19

W literaturze, połączenie realizmu i fantastyki to nierzadko niecodzienny i zarazem fascynujący zabieg artystyczny. Wielu autorów decyduje się na przenikanie tych dwóch konwencji, aby wywołać u czytelnika określony efekt oraz skłonić go do refleksji nad wieloma aspektami życia i ludzkiej natury. Przykłady z literatury światowej oraz polskiej pokazują, że takie połączenie może być niezwykle owocne, dostarczając czytelnikowi nie tylko przyjemności z lektury, ale i głębszego zrozumienia poruszanych tematów.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów takich połączeń jest powieść "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa. Autor zestawia tu realistyczny obraz Moskwy lat 30. XX wieku z elementami fantastycznymi, wprowadzając do fabuły postacie takie jak szatan Woland oraz jego demoniczni towarzysze. Realistyczna sceneria i codzienne życie miasta zestawione zostają z nadprzyrodzonymi wydarzeniami, co prowadzi do zadziwiająco spójnego efektu. Fantastyczne elementy służą ukazaniu absurdu totalitarnego reżimu oraz ludzkich słabości, takich jak chciwość, korupcja czy strach. Z kolei realistyczne tło sprawia, że wydarzenia wydają się jeszcze bardziej prawdopodobne, co potęguje ich oddziaływanie na czytelnika.

Innym przykładem, tym razem z literatury polskiej, jest "Lalka" Bolesława Prusa. Choć powieść ta w dużej mierze opiera się na realistycznym opisie społeczeństwa warszawskiego w XIX wieku, to można znaleźć w niej również elementy zbliżone do fantastyki, zwłaszcza w sferze psychologicznej. Postać Stanisława Wokulskiego na pewnym etapie zaczyna oscylować między rzeczywistością a swoistym marzeniem sennym, które kieruje nim i popycha do podejmowania irracjonalnych decyzji. Taki zabieg pozwala autorowi lepiej ukazać wewnętrzne rozterki bohatera, które są zarówno realistyczne, jak i na poły fantastyczne, bo dotyczą sfery, która nie istnieje w fizycznej rzeczywistości, lecz w głowie bohatera.

Do znanych utworów, łączących realizm i fantastykę, zalicza się także "Alicja w Krainie Czarów" Lewisa Carrolla. Choć główną ramą powieści jest zupełnie fantastyczny świat pełen absurdalnych postaci i wydarzeń, cała historia zaczyna się w świecie realistycznym. Dziewczynka imieniem Alicja podąża za białym królikiem, który prowadzi ją do alternatywnej rzeczywistości. Realistyczne opisy początkowej scenerii pozwalają czytelnikowi łatwiej zaakceptować fantastyczne wydarzenia, które następują później. Carroll poprzez fantastyczne motywy komentuje rzeczywistość, krytykuje społeczne konwenanse i zachęca do filozoficznych refleksji na temat logiki i absurdów życia codziennego.

Połączenie realizmu i fantastyki w literaturze służy także rozwojowi postaci. W powieści "Harry Potter" J.K. Rowling, świat mugoli (ludzi niemagicznych) jest realistycznym odbiciem naszego świata, podczas gdy świat czarodziejów pełen jest fantastycznych elementów. Przenikanie się tych dwóch światów pozwala lepiej zrozumieć, jak młodzi bohaterowie radzą sobie z dorastaniem, przeciwnościami losu i wyzwaniami życia. Elementy fantastyczne umożliwiają przedstawienie wewnętrznych przemian postaci w sposób metaforyczny, co dodaje historii głębi i uniwersalności.

Podobnie w "Władcy Pierścieni" J.R.R. Tolkiena, mimo że dominują w niej elementy fantastyczne, można zauważyć istotne elementy realistyczne, dotyczące relacji międzyludzkich, polityki czy wojny. Zmagania bohaterów, choć osadzone w świecie pełnym czarów i niezwykłych stworzeń, odzwierciedlają rzeczywiste dylematy moralne, kwestie lojalności, odwagi i poświęcenia. Realizm w tych aspektach pozwala czytelnikowi lepiej identyfikować się z bohaterami i ich wyborami, co przyczynia się do większego zaangażowania emocjonalnego w fabułę.

Nie można pominąć również "Sto lat samotności" Gabriela Garcíi Márqueza, gdzie realizm magiczny jest dominującą techniką narracyjną. Márquez mistrzowsko łączy realistyczne opisy życia w małym kolumbijskim miasteczku z niezwykłymi, niemalże bajkowymi zdarzeniami. Ta symbioza pozwala autorowi wyrazić skomplikowaną historię Ameryki Łacińskiej, ukazując jej piękno, brutalność i paradoksy. Realizm magiczny staje się metaforą rzeczywistości, pozwalając czytelnikowi lepiej zrozumieć kulturowe i historyczne konteksty, które często byłyby trudne do przekazania przy użyciu wyłącznie realistycznych środków.

Doskonałym przykładem, w którym realizm i fantastyka przenikają się w niemal doskonały sposób, jest "Wehikuł czasu" H.G. Wellsa. Powieść ta korzysta z naukowego realizmu, osadzając głównego bohatera w wiktoriańskiej Anglii, a jednocześnie wprowadza fantastyczny element podróży w przyszłość za pomocą tytułowego urządzenia. Realistyczny początek historii sprawia, że wielkie przemiany i futurystyczne światy, z którymi bohater się zmienia, są łatwiejsze do przyjęcia przez czytelnika. Wehikuł czasu daje autorowi możliwość zastanowienia się nad przyszłością ludzkości i ewolucją społeczeństwa, stając się refleksją nad konsekwencjami współczesnych ludzkich działań.

W rezultacie, przenikanie się konwencji realistycznej i fantastycznej w jednym utworze literackim pełni wiele funkcji. Pozwala na głębsze ukazanie rzeczywistości, zwrócenie uwagi na absurdy codziennego życia, rozwój postaci w kontekście symbolicznych wyzwań i wielopoziomową interpretację tekstu. Wprowadza elementy, które aktywują wyobraźnię czytelnika, skłaniając go do refleksji nad własnym życiem i otaczającym go światem. Takie połączenie wzbogaca literaturę, sprawiając, że staje się ona nie tylko medium do opowiadania historii, ale też narzędziem do głębokiej analizy rzeczywistości i ludzkiej natury.