Mimetyzm czy kreacjonizm? Analiza sposobu kreacji świata przedstawionego w literaturze.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.10.2024 o 16:27

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.09.2024 o 22:33

Wybór sposobu kreacji świata przedstawionego w literaturze jest kwestią fundamentalną, ponieważ decyduje o odbiorze dzieła przez czytelnika oraz o jego oddziaływaniu na współczesne i przyszłe pokolenia. Czy twórczość literacka ma naśladować rzeczywistość (mimetyzm), czy tworzyć zupełnie nową, autonomiczną rzeczywistość (kreacjonizm)? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, ponieważ zarówno mimetyzm, jak i kreacjonizm mają swoje zalety i ograniczenia. W mojej pracy spróbuję rozważyć, czemu służy wybór jednego z tych sposobów kreacji, odwołując się do „Lalki” Bolesława Prusa, opowiadań z cyklu „Sklepy cynamonowe” Brunona Schulza oraz „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza.

Zacznijmy od mimetyzmu, czyli literackiego naśladownictwa rzeczywistości. „Lalka” Bolesława Prusa jest jednym z najlepszych przykładów tego podejścia w literaturze polskiej. Autor przedstawia w niej autentyczny obraz Warszawy końca XIX wieku z jej wielowarstwową strukturą społeczną, problemami ekonomicznymi i złożonością ludzkich relacji. Mimetyzm w „Lalce” polega nie tylko na wiernym odwzorowaniu ówczesnej rzeczywistości, ale również na pokazaniu uniwersalnych mechanizmów społecznych i psychologicznych. Dzięki prawdziwości obrazu świata przedstawionego czytelnik może lepiej zrozumieć problemy społeczne i ekonomiczne tamtego okresu, a także dostrzec ich analogie do współczesnych mu realiów.

Jednak mimetyzm nie ogranicza się wyłącznie do przedstawiania rzeczywistości zewnętrznej. Prus, korzystając z technik realistycznych, ukazuje również wewnętrzne życie bohaterów, ich dylematy, marzenia i rozczarowania. W ten sposób tworzy kompleksowy portret człowieka, który – niezależnie od epoki – pozostaje aktualny. Przyglądając się postaci Stanisława Wokulskiego, widzimy wielowymiarowego bohatera, zmagającego się zarówno z własnymi ambicjami, jak i z zewnętrznymi przeszkodami. Taka kreacja postaci pozwala czytelnikowi na głębsze zaangażowanie się w fabułę i utożsamienie się z bohaterami. Mimetyzm w „Lalce” służy zatem nie tylko wiernemu przedstawieniu świata, ale również analizie kondycji ludzkiej, co sprawia, że powieść ta ma wartość uniwersalną.

Z kolei opowiadania z cyklu „Sklepy cynamonowe” Brunona Schulza reprezentują zupełnie odmienny sposób kreacji – kreacjonizm. Schulz tworzy w swojej prozie świat niezwykle barwny, pełen surrealistycznych obrazów i fantastycznych zdarzeń. Jego narracja przypomina sen, w którym rzeczywistość miesza się z fantazją, a granice pomiędzy nimi ulegają zatarciu. Kreacjonizm Schulza polega na tym, że zamiast naśladować rzeczywistość, autor tworzy zupełnie nową, autonomiczną rzeczywistość literacką. „Sklepy cynamonowe” są pełne symboli, metafor i alegorii, dzięki czemu stają się przestrzenią wieloznaczną i otwartą na różnorodne interpretacje.

W odróżnieniu od mimetyzmu, kreacjonizm nie zmierza do przedstawienia rzeczywistości taką, jaka jest, ale do wykreowania nowej, bogatszej i bardziej złożonej rzeczywistości literackiej. Świat Schulza jest bardziej intuicyjny i emocjonalny niż logiczny i racjonalny. Taka kreacja pozwala na eksplorację obszarów ludzkiej podświadomości, marzeń, lęków i pragnień, które nie znajdują bezpośredniego odzwierciedlenia w rzeczywistości zewnętrznej. Kreacjonizm Schulza służy więc nie tyle poznaniu świata, ile poznaniu głębi ludzkiej duszy.

Ostatecznie warto odwołać się do „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, który w swojej twórczości łączy elementy mimetyzmu i kreacjonizmu. Gombrowicz przedstawia świat przedstawiony w sposób groteskowy i karykaturalny, ukazując społeczne normy i konwencje jako absurdalne i opresyjne. Mimo że „Ferdydurke” odwołuje się do rzeczywistości (np. do relacji międzyludzkich i struktur społecznych), to jednak czyni to poprzez zdeformowaną i przejaskrawioną perspektywę. Taki sposób kreacji służy przede wszystkim krytyce społeczeństwa i mechanizmów kulturowych, które zniewalają jednostki.

Wybór mimetyzmu czy kreacjonizmu zależy więc od tego, jakie cele chce osiągnąć autor. Mimetyzm pozwala na wierne przedstawienie rzeczywistości oraz analizę ludzkiej kondycji w kontekście społecznym i historycznym, jak to ma miejsce w „Lalce” Bolesława Prusa. Kreacjonizm z kolei pozwala na tworzenie nowych, wieloznacznych rzeczywistości, które eksplorują ludzką psychikę i emocje, co doskonale widać w „Sklepach cynamonowych” Brunona Schulza. „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza pokazuje, że można łączyć oba podejścia, tworząc dzieło, które jednocześnie krytykuje rzeczywistość i kreuje nową, autonomiczną przestrzeń literacką.

Podsumowując, wybór sposobu kreacji świata przedstawionego w literaturze służy różnym celom: analitycznym, krytycznym, eksploracyjnym czy nawet terapeutycznym. Decyzja, czy naśladować rzeczywistość, czy tworzyć nową, zależy od intencji autora, a także od tego, jaki odbiór i jakie refleksje pragnie wywołać u czytelnika. Ostatecznie zarówno mimetyzm, jak i kreacjonizm mają swoje niezaprzeczalne wartości i miejsce w literaturze, co czyni je równoprawnymi strategiami twórczymi.