'O różnych postawach człowieka w obliczu zła w utworach "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego, "Proszę Państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego oraz "Dżumy" Alberta Camusa.'

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.10.2024 o 8:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 29.09.2024 o 15:19

Analiza różnych postaw człowieka w obliczu zła jest ważnym elementem literatury, który pozwala nam zrozumieć ludzką psychikę i mechanizmy obronne w sytuacjach kryzysowych. Trzy różne dzieła literackie: „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, „Proszę Państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego oraz „Dżuma” Alberta Camusa, oferują zróżnicowane perspektywy na ten temat, ukazując szerokie spektrum ludzkich reakcji na zło.

W „Zbrodni i karze” Dostojewskiego obserwujemy postać Rodiona Raskolnikowa, który poprzez swoje zbrodnicze działanie oraz późniejsze refleksje moralne pokazuje, jak zło może rodzić się w umyśle jednostki. Rodion, student prawa, decyduje się na zamordowanie lichwiarki, przekonany, że jego czyn jest usprawiedliwiony moralnie, ponieważ ma on na celu przyniesienie korzyści większemu dobru. Jego wewnętrzne uzasadnienia dla zbrodni, jak również poczucie wyższości i przekonanie, że jest on ponad normami moralnymi społeczeństwa, ukazują postawę zwaną dominacja moralną, w której jednostka kreuje własne zasady dobra i zła.

Jednakże po zbrodni, Rodion zaczyna doświadczać narastających wyrzutów sumienia, które prowadzą go do szału. W tym kontekście możemy zauważyć, że nawet najbardziej racjonalizowane zło prowadzi do wewnętrznego konfliktu i autodestrukcji. Jest to ilustracja, że zło, mimo wszelkiej próby jego usprawiedliwiania, ostatecznie ma destrukcyjny wpływ na psychikę człowieka.

Inne spojrzenie na postawę wobec zła prezentuje opowiadanie „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego. Autor, będący również więźniem obozu koncentracyjnego, opisuje życie i codzienność ludzi w obozie, gdzie zło przybiera formę ogromnej machiny śmierci, a jednostki są zmuszone do podejmowania potwornie trudnych wyborów. Tadeusz Borowski zwraca uwagę na dehumanizację jednostki i zanik podstawowych wartości moralnych w ekstremalnych warunkach.

Jednym z najbardziej uderzających przykładów tej dehumanizacji jest fakt, że więźniowie sami muszą uczestniczyć w procesie zagłady innych. W tych warunkach człowiek staje się narzędziem w rękach systemu, co skutkuje zatarciem granic między katem a ofiarą. Opowiadanie Borowskiego pokazuje także postawę przystosowania się do zła; więźniowie, aby przeżyć, muszą zaakceptować okrutne realia, co prowadzi do moralnych dylematów i upadku wartości humanistycznych.

Albert Camus w „Dżumie” pokazuje z kolei postawy ludzi w obliczu zarazy, co jest metaforą wszechobecnego zła w różnych formach. Bohaterowie książki - doktor Rieux, Jean Tarrou, Raymond Rambert - reprezentują różne podejścia do walki ze złem. Doktor Rieux to postać archetypowa, która symbolizuje ludzi dążących do dobra za wszelką cenę. Mimo że zdaje sobie sprawę z beznadziejności swojej walki, nie przestaje działać, wierząc, że każda uratowana jednostka jest zwycięstwem nad złem.

Tarrou natomiast poszukuje sensu życia i stara się żyć zgodnie z własnym kodeksem moralnym, walcząc przeciwko złu nie poprzez heroiczne czyny, ale przez codzienną, sumienną pracę na rzecz innych. Jego postawa jest zbliżona do filozofii egzystencjalizmu, zakładającej, iż życie nie posiada z góry narzuconego sensu, a znaczenie nadają mu nasze działania.

Raymond Rambert, reporter, początkowo dąży do opuszczenia miasta, kierując się egoizmem i pragnieniem powrotu do ukochanej osoby, ale z czasem jego postawa ewoluuje w stronę solidarności i braterskiej współpracy z innymi. Ostatecznie decyduje się pozostać i walczyć ze złem, co ukazuje przemianę jednostki, która z egoistycznych pobudek przechodzi do altruizmu.

Każde z tych dzieł literackich oferuje wyjątkowy wgląd w różnorodne reakcje człowieka na zło, pokazując, że nie ma jednej, uniwersalnej postawy wobec zła. „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego ukazuje niebezpieczeństwo racjonalizowania zła oraz jego destrukcyjny wpływ na psychikę. „Proszę państwa do gazu” Borowskiego zwraca uwagę na dehumanizujące skutki zła w ekstremalnych warunkach oraz moralne kompromisy, które jednostka musi zawierać, by przetrwać. „Dżuma” Camusa natomiast pokazuje, że w obliczu zła ludzie mogą wykazywać zarówno egoizm, jak i heroizm, działając według różnorodnych motywacji, ale każdy wybór ma swoje moralne konsekwencje.

Podsumowując, literatura dostarcza nam bogatego materiału do refleksji nad ludzkimi postawami w obliczu zła. Dzięki analizie postaci z tych trzech utworów możemy lepiej zrozumieć skomplikowaną naturę ludzkiego zachowania, gdy stajemy przed moralnymi wyzwaniami. Każdy z bohaterów, mimo różnic w swoich decyzjach i działaniach, przypomina nam o fundamentalnym dylemacie, którym jest wybór między dobrem a złem.