O różnych postawach człowieka wobec zła- analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.08.2024 o 18:10

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.08.2024 o 21:19

Postawy człowieka wobec zła to temat, który w literaturze podejmowany był wielokrotnie, ponieważ zmaganie się z ciemną stroną ludzkiej natury stanowi jeden z fundamentalnych problemów egzystencjalnych. W swoim wypracowaniu chciałbym skupić się na analizie różnych postaw człowieka wobec zła, odwołując się do książki Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem" oraz do innego utworu literackiego, jakim jest "Proces" Franza Kafki. Dodatkowe konteksty, jakie przywołam, to problem odpowiedzialności indywidualnej i moralnej oraz rola świadomości i sumienia w walce ze złem.

"Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall to reportaż literacki, który stanowi rozmowę z Markiem Edelmanem, jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim. Edelman opisuje swoje doświadczenia jako lekarz i bojownik, który widział zło w najbardziej skrajnych jego formach. W tym utworze zło przejawia się zarówno w opresji nazistowskiej, jak i w nieludzkich warunkach getta, gdzie ludzie byli zmuszeni do walki o przetrwanie.

Jednym z głównych aspektów postawy Edelmana wobec zła jest jego heroizm i determinacja w ratowaniu ludzkiego życia. Pomimo ogromnego niebezpieczeństwa i świadomości własnej śmiertelności, Edelman angażuje się w działalność konspiracyjną oraz niesienie pomocy medycznej. Jego postawa cechuje się nie tylko odwagą, ale także głębokim humanizmem. Ratując ludzi, nawet w skrajnie trudnych warunkach, przyjmuje na siebie odpowiedzialność za ich los. Edelman nie tylko walczy z fizycznym złem, jakim jest okupant, ale także z psychicznym i moralnym upadkiem, jaki niesie ze sobą wojna. Jego działania są przykładem postawy aktywnej, która nie godzi się na zło, lecz stawia mu czoła.

Inny aspekt walki ze złem w utworze Krall to głęboka refleksja nad naturą człowieczeństwa i moralnymi dylematami. Edelman zdaje sobie sprawę, że zło nie jest abstrakcyjne, lecz konkretnie ucieleśnione w ludziach i ich czynach. Przywołuje sceny, w których mężczyźni, kobiety i dzieci musieli dokonywać tragicznych wyborów, często między życiem a śmiercią. Jego wspomnienia pokazują, że w obliczu zła człowiek staje przed fundamentalnym pytaniem: co zrobić, aby pozostać człowiekiem?

Przechodząc do "Procesu" Franza Kafki, mamy do czynienia z zupełnie inną formą zła, bardziej symboliczną i systemową. Bohater, Josef K., zostaje aresztowany pewnego ranka bez wyjaśnienia przyczyn i wciągnięty w absurdalny, biurokratyczny mechanizm sądowy. Kafka przedstawia tutaj zło jako machinę biurokratyczną, która dehumanizuje jednostkę i wpędza ją w spiralę bezsensownych procedur. Josef K. początkowo nie zdaje sobie sprawy z istoty zła, które go otacza, ale stopniowo uświadamia sobie, że jego walka jest skazana na niepowodzenie w zetknięciu z bezosobowym systemem.

Postawa Josefa K. wobec zła jest inna niż postawa Marka Edelmana. K. próbuje walczyć z systemem, ale jego działania są nieskoordynowane i pozbawione realnej nadziei na sukces. Kafka pokazuje tu niemoc jednostki wobec zła systemowego. W końcu, K. zostaje pokonany przez machinę sądową. Jego postawa, przynajmniej początkowo, wynika bardziej z buntu i niezgody na absurdalność sytuacji, w której się znalazł, niż z głęboko humanistycznych przesłanek.

Te dwa utwory, przez pryzmat różnych sytuacji historycznych i literackich, pokazują złożoność ludzkich reakcji na zło. Marek Edelman jako bohater "Zdążyć przed Panem Bogiem" jest przykładem aktywnej walki, heroizmu i głębokiego humanizmu. Z kolei Josef K. z "Procesu" Kafki to przykład człowieka uwikłanego w systemowe zło, z którym nie potrafi sobie poradzić.

W kontekście innych rozważań na temat zła, warto przywołać filozoficzne podejście Hannah Arendt, która w książce "Eichmann w Jerozolimie" analizuje pojęcie "banalności zła". Arendt opisuje postać Adolfa Eichmanna, odpowiedzialnego za organizację transportów Żydów do obozów zagłady, który w trakcie procesu przedstawiał się jako zwykły urzędnik wykonujący rozkazy, nie mający świadomości zła, jakie wyrządzał. Arendt wskazuje, że zło może być wynikiem bezrefleksyjnego podporządkowania się systemowi i braku krytycznej refleksji.

Zestawiając te trzy różne podejścia do zła – heroizm Edelmana, bezradność Josefa K. oraz "banalność zła" opisanej przez Arendt – możemy lepiej zrozumieć, jak różnie człowiek może reagować na zło. Postawa człowieka wobec zła jest zależna od wielu czynników: osobistych wartości, sytuacji życiowej, siły charakteru oraz świadomości moralnej. Wyboru postawy wobec zła nikt jednak nie może uniknąć – jest to jedno z fundamentalnych pytań, jakie życie stawia przed każdym z nas.