Postawa zaangażowania w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości na przykładzie utworów literackich pozytywizmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.11.2025 o 18:50

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.11.2025 o 18:37

Zaangażowanie w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości to istotny problem, który przyświecał wielu bohaterom literackim okresu pozytywizmu. Ten nurt literacki, rozwijający się w Polsce w drugiej połowie XIX wieku, skupiał się na promowaniu pracy u podstaw oraz pracy organicznej jako narzędzi zmiany społecznej i poprawy losu najbiedniejszych warstw społeczeństwa. Pisarze pozytywistyczni, inspirowani przemianami społecznymi i gospodarczymi, podjęli próbę zdiagnozowania bolączek ówczesnego społeczeństwa oraz przedstawili wizje poprawy rzeczywistości poprzez aktywne zaangażowanie jednostek w konkretne działania. W niniejszej pracy odwołam się do dwóch kluczowych utworów literackich tego okresu: "Lalki" Bolesława Prusa oraz "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej.

"Lalka" Prusa to powieść, której główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przykładem człowieka aktywnie dążącego do zmiany rzeczywistości. Wokulski, przedsiębiorca i były uczestnik powstania styczniowego, stara się poprawić byt najuboższych członków społeczeństwa. Poprzez swoje inwestycje oraz działalność filantropijną, próbuje zbudować most między klasą arystokratyczną a najbiedniejszymi warstwami społecznymi. Przykładem jego zaangażowania może być działalność sklepowa, której celem jest stworzenie miejsc pracy dla ubogich oraz zapewnienie im godnych warunków życia. Prus poprzez postać Wokulskiego ukazuje, jak jednostka może wpłynąć na otaczającą ją rzeczywistość poprzez konkretne działania i inwestycje.

Ważnym kontekstem, który można przywołać w odniesieniu do Wokulskiego, jest filozofia pozytywizmu, kładąca nacisk na pracę organiczną. Praca ta polegała na dążeniu do modernizacji gospodarki i poprawy poziomu życia społeczeństwa poprzez edukację, rozwój nauki oraz działalność gospodarczą. Wokulski, dzięki swojej działalności, wcielał w życie teorie pozytywistyczne i próbował zmieniać społeczną rzeczywistość swojego czasu poprzez konkretne działania ekonomiczne oraz społeczne. Jego bezpośrednie zaangażowanie w losy ludzi uwydatnia istotę pracy organicznej, której celem było tworzenie nowoczesnego i zrównoważonego społeczeństwa.

Kolejnym istotnym utworem literackim, który podejmuje problem zaangażowania w sprawę jako próby zmiany rzeczywistości, jest "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej. Powieść ta prezentuje życie różnych warstw społecznych na terenie Litwy, a jej fabuła koncentruje się na losach Bohatyrowiczów oraz Korczyńskich, których łączy romantyczna historia miłości Justyny Orzelskiej i Jana Bohatyrowicza. Bohaterowie ci, mimo różnic społecznych, starają się wspólnie dążyć do poprawy swojej sytuacji materialnej oraz społecznej.

W kontekście pracy u podstaw, kluczową rolę odgrywa przedstawienie działalności Jana i jego rodziny. Orzeszkowa prezentuje, jak ważna jest edukacja, rozwój umiejętności oraz współpraca społeczna. Bohatyrowiczowie, poprzez ciężką pracę na roli oraz dbanie o własne gospodarstwo, ukazują, jak istotne jest zaangażowanie jednostki w budowanie lepszego świata. Ich życia i działalność są zgodne z pozytywistycznymi ideałami pracy organicznej i pracy u podstaw, które zakładały, że każda jednostka, niezależnie od swojego pochodzenia, powinna dążyć do samodoskonalenia się i wkładania swojego wysiłku w rozwój całego społeczeństwa.

Uzupełnieniem tych analiz może być szeroko pojęty kontekst historyczno-społeczny. Polska w drugiej połowie XIX wieku znajdowała się w trudnej sytuacji politycznej, rozdzielona zaborami i próbująca odnaleźć swoją tożsamość po upadku powstania styczniowego. W tej sytuacji, praca organiczna i praca u podstaw stały się nie tylko hasłami literackimi, ale również sposobem na przetrwanie narodu oraz umacnianie jego tożsamości. Intelektualiści tamtych czasów, jak Prus i Orzeszkowa, rozumieli, że jedyną drogą do wolności i postępu były konkretne działania na rzecz poprawy edukacji, gospodarki oraz życia społecznego.

W podsumowaniu, analiza utworów "Lalka" Bolesława Prusa oraz "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej jasno pokazuje, że zaangażowanie w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości jest możliwe do osiągnięcia poprzez konkretną działalność ekonomiczną, filantropijną oraz edukacyjną. Bohaterowie przedstawieni w tych utworach stają się wzorcami do naśladowania dla współczesnych im czytelników, a ich działania pokazują, że każdy, niezależnie od swojego pochodzenia czy sytuacji życiowej, może przyczynić się do poprawy rzeczywistości. Praca organiczna i praca u podstaw, jako fundamentalne założenia pozytywizmu, były skutecznymi narzędziami walki o lepsze jutro i nadzieją na przemiany społeczne oraz gospodarcze w XIX-wiecznej Polsce.