Programowy charakter literatury Pozytywizmu na przykładzie noweli i powieści
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.08.2024 o 12:03
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 28.08.2024 o 11:34
Streszczenie:
Pozytywizm w literaturze promował edukację i zaangażowanie społeczne, zastępując romantyzm pragmatycznym podejściem do rzeczywistości. ?✨
---
1. Wstęp
1.1. Definicja i ramy czasowe Pozytywizmu
Pozytywizm w literaturze to epoka, która nastąpiła po romantyzmie i obejmowała drugą połowę XIX wieku. Rozwijała się w Polsce po upadku Powstania Styczniowego, w kontekście braku niepodległości i konieczności odbudowy społeczeństwa poprzez działania pokojowe. Polscy pisarze pozytywistyczni chcieli skupić się na pragmatycznym, racjonalnym podejściu do rzeczywistości, w przeciwieństwie do idealistycznych i emocjonalnych koncepcji romantyzmu.1.2. Ideologia Pozytywizmu
Idee pracy organicznej i pracy u podstaw stanowiły filary filozofii pozytywistycznej. Praca organiczna polegała na harmonizacji różnych grup społecznych, co miało prowadzić do wzmocnienia narodowego organizmu. Praca u podstaw, z kolei, zakładała edukację najniższych warstw społecznych, umożliwiając im awans społeczny. Pozytywizm odrzucał romantyczne koncepcje narodowowyzwoleńcze na rzecz działań mających na celu realne i długoterminowe zmiany społeczne. Literatura miała tym samym zmienić swoją funkcję z narodowej na społeczną i edukacyjną, pełniąc rolę narzędzia w służbie postępu społecznego.---
2. Literatura jako narzędzie edukacyjne i społeczne
2.1. Postrzeganie literatury
Literatura w epoce pozytywizmu miała ogromne znaczenie jako narzędzie wpływu na świadomość społeczną. Jej głównym celem było edukowanie, wychowywanie oraz mobilizowanie czytelników do aktywnego uczestniczenia w życiu społecznym oraz do wprowadzania konstruktywnych zmian. Literatura miała pełnić funkcję dydaktyczną, oferując przykłady do naśladowania i krytykując zachowania, które uznawano za szkodliwe dla społeczności. W ten sposób literaci stawali się przewodnikami moralnymi i edukatorami, promującymi idee pozytywistyczne.2.2. Rola pisarza
Pisarze pozytywistyczni traktowali swoje zadanie jako służbę publiczną. Twórczość literacka miała służyć rozbudzaniu społecznej odpowiedzialności, propagowaniu rozwoju edukacji oraz szerzeniu etycznych wartości. Literaci pełnili rolę nauczycieli, którzy nie tylko dostarczali czytelnikom rozrywki, ale także przekazywali idee mające na celu poprawę warunków życia i wzrost świadomości społecznej. W ten sposób literatura stała się jednym z najważniejszych narzędzi zmiany społecznej, a pisarze byli postrzegani jako liderzy i propagatorzy pozytywistycznych wartości.---
3. Formy literackie Pozytywizmu
3.1. Powieść i nowela
Pozytywiści, w przeciwieństwie do romantyków, odrzucili poezję na rzecz prozy, uznając ją za bardziej przystępną formę komunikacji ze społeczeństwem. Powieści i nowele były formami literackimi, które mogły być zrozumiane przez szersze masy społeczne, a ich przystępność pozwalała na dotarcie do ludzi o różnym poziomie wykształcenia. Proza, ze względu na swoją narracyjność i zdolność przedstawiania realistycznych obrazów życia codziennego, pozwalała na skuteczniejsze edukowanie i mobilizowanie społeczeństwa do pozytywistycznych działań.3.2. Cel literatury prozatorskiej
Celem literatury prozatorskiej było nawiązywanie skutecznej komunikacji z przeciętnym człowiekiem. Tematyka powieści i nowel była bliska codziennemu życiu, co sprawiało, że czytelnicy mogli łatwiej utożsamiać się z bohaterami i dostrzegać w literaturze własne problemy i dylematy. Literackie dzieła stawały się w ten sposób narzędziem, dzięki któremu dało się nie tylko opisywać, ale także analizować i krytycznie oceniać rzeczywistość społeczną.---
4. Programowa literatura Pozytywizmu
4.1. Krytyka literatury niezaangażowanej
Programowi literaci pozytywistyczni, tacy jak Henryk Sienkiewicz czy Eliza Orzeszkowa, zdecydowanie odrzucali literaturę, która była oderwana od rzeczywistego życia i problemów społecznych. Uważali, że literatura powinna być nie tylko intelektualną rozrywką, ale również narzędziem działającym na rzecz dobra społecznego. W związku z tym koncept „sztuki dla sztuki” był dla nich zupełnie nieakceptowalny. Zamiast tego, promowali literaturę zaangażowaną, która miała na celu krzewienie wartości etycznych i popularyzację idei pracy, edukacji i zaangażowania społecznego.4.2. Programowe wartości literatury pozytywistycznej
Literatura pozytywistyczna miała za zadanie krzewienie wartości etycznych w społeczeństwie. Propagowała idee pracy, zarówno organicznej, jak i u podstaw, ukazywała znaczenie edukacji oraz angażowania się w sprawy społeczne. Celem było stworzenie literatury, która mogłaby pełnić funkcję edukacyjną, pomagając w kształtowaniu nowego, bardziej świadomego obywatela. Programowa literatura pozytywistyczna stawiała na promowanie takich postaw jak altruizm, poświęcenie, uczciwość czy determinacja w działaniu na rzecz wspólnego dobra.---
5. Realizm i mimesis w literaturze pozytywistycznej
5.1. Powieść jako zwierciadło społeczne
Odwołując się do słów Stendhala, który określał powieść jako zwierciadło wędrujące po gościńcu, pozytywiści traktowali swoją literaturę jako wierne odzwierciedlenie rzeczywistości. Powieści i nowele pozytywistów miały ukazywać realne problemy, z którymi borykało się społeczeństwo. Były narzędziem do pokazania autentycznych postaci, miejsc i zdarzeń, które mogłyby stać się punktem wyjścia do krytycznego przemyślenia i analizy życia społecznego. Realistyczne przedstawienie zdarzeń było kluczowe, aby literackie dzieła były przejrzyste i zrozumiałe dla szerokiego grona odbiorców.5.2. Walory estetyczne i etyczne
Literatura pozytywistyczna, poza walorami estetycznymi, miała pełnić ważną funkcję dydaktyczną. Pozytywiści wierzyli, że dzieło literackie nie powinno ograniczać się tylko do sfery piękna, ale również przekazywać wartości etyczne. Autorzy próbowali łączyć zewnętrzny wygląd literackiego dzieła z jego wewnętrzną treścią, stawiając na ukazanie realiów społecznych i budowanie etycznej refleksji. Dzięki temu literatura mogła nie tylko dostarczać czytelnikom artystycznego doświadczenia, ale także edukować ich i mobilizować do działania.---
6. Literatura tendencyjna
6.1. Definicja i charakterystyka
Literatura tendencyjna to dzieła literackie, które były celowo tworzone z określonym przesłaniem ideowym. Ich kluczowym celem było wpłynięcie na świadomość czytelników i skierowanie ich myślenia w określonym kierunku. Narrator w literaturze tendencyjnej często przyjmował autorytatywny ton, w niektórych przypadkach wprost wyrażając swoje opinie i osądy. Takie narracyjne podejście miało na celu kreowanie wyraźnych i jednoznacznych przesłań edukacyjnych i etycznych.6.2. Funkcja literatury tendencyjnej
Eliza Orzeszkowa określiła rolę literatury tendencyjnej jako narzędzie do "chłostania przesądów” oraz zachęcania do pracy. W literaturze tego typu autorzy wprost wskazywali, które zachowania były właściwe, a które należało potępić. Kreowali wzorce do naśladowania – bohaterów, którzy swoją postawą promowali pozytywne cechy i wartości. Literatura tendencyjna była zatem jednym z najważniejszych narzędzi służących społecznej zmianie, kierując myślenie czytelników ku pożądanym wzorców postępowania.6.3. Kreacja bohaterów i fabuły
W ramach literatury tendencyjnej bohaterowie byli często kreowani w sposób czarno-biały. Pojawiały się postacie heroicznych altruistów, którzy poświęcali się dla dobra społeczeństwa, stojąc w opozycji do przeciętnych bohaterów, których postawy nierzadko charakteryzowało lenistwo czy oportunizm. Fabuła była często prosta i jednowątkowa, aby czytelnik mógł łatwo zrozumieć przekaz utworu. Takie literackie schematy miały na celu uproszczenie i unaocznienie idei, które autor chciał przekazać.---
7. Przykłady literackie
7.1. Powieść
Przykładem powieści pozytywistycznej jest "Lalka" Bolesława Prusa. Historia Stanisława Wokulskiego, przedsiębiorcy i idealisty, który dąży do poprawy bytu własnego i innych, doskonale ilustruje koncepcje pracy organicznej i pracy u podstaw. Postać Wokulskiego jest złożona; jest on realistą i idealistą, przedsiębiorcą i naukowcem. Prus w swojej powieści nie tylko przedstawia życie codzienne Warszawy, ale także krytykuje ówczesne stosunki społeczne, ukazując trudności, z którymi boryka się inteligencja i przedsiębiorcy w starciu ze szlachtą i mieszczaństwem. Realistyczne przedstawienie postaci i zdarzeń służy jako narzędzie analizy społecznej, z jednej strony ukazując problemy, a z drugiej promując idee pozytywistyczne.7.2. Nowela
Z kolei "Kamizelka" Bolesława Prusa to nowela, która w prosty, ale poruszający sposób ukazuje życie przeciętnych ludzi w mieście. Historia małżeństwa, które ukrywają przed sobą swoje trudności zdrowotne, aby nie martwić drugiej osoby, jest prawdziwym obrazem poświęcenia i miłości. Nowela ta jest doskonałym przykładem literatury promującej wartości etyczne; przedstawia bohaterów, którymi mogą być „zwykli” ludzie, ale którzy swoją postawą wykazują się prawdziwym heroizmem. "Antek" tego samego autora również stanowi przykład literatury opartej na pracy u podstaw. Przedstawia życie chłopa, który dzięki edukacji i ciężkiej pracy stara się zmienić swoje życie i warunki życia swojej społeczności.---
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.08.2024 o 12:03
O nauczycielu: Nauczyciel - Anna N.
Od 7 lat pracuję w liceum ogólnokształcącym i wspieram uczniów w przygotowaniach do matury i egzaminu ósmoklasisty. Skupiam się na klarownym planowaniu wypowiedzi i doborze trafnych przykładów. Na zajęciach tworzę bezpieczną przestrzeń do pytań i ćwiczeń, w której łatwiej nabrać odwagi do pisania. Uczniowie doceniają cierpliwość i konkretne wskazówki, które szybko przynoszą efekty.
Wypracowanie bardzo dobrze analizuje programowy charakter literatury pozytywizmu, jasno przedstawiając idee oraz ich społeczną funkcję.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się