Człowiek – istota pełna sprzeczności: Rozprawka na podstawie dwóch lektur obowiązkowych i dwóch innych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2026 o 18:25

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 22.01.2026 o 14:50

Człowiek jest istotą pełną sprzeczności – to stwierdzenie często pojawia się w rozważaniach nad ludzką naturą. Choć dążymy do jasnych definicji i jednoznacznych prawd, rzeczywistość ludzka rzadko daje się sprowadzić do prostych kategorii. Sprzeczność ta jest nieodłączną cechą człowieka, co znajduje swoje odzwierciedlenie w literaturze i filozofii. W literaturze polskiej tematyka ta jest widoczna w wielu utworach, w tym w dwóch lekturach obowiązkowych: „Dziadach” Adama Mickiewicza oraz „Lalce” Bolesława Prusa. Dodatkowo, warto odwołać się do kontekstu filozoficznego poprzez refleksje Fryderyka Nietzschego oraz obserwacje psychologiczne Zygmunta Freuda.

„Dziady” Adama Mickiewicza to utwór, który znakomicie ilustruje wewnętrzne rozdarcie człowieka. W centrum dramatu znajduje się postać Gustawa, a później Konrada – młodzieńca, którego życie naznaczone jest sprzecznościami. W III części „Dziadów” Konrad, w Świętej Imaginacji, ukazuje się jako poeta czerpiący swoją siłę twórczą z cierpienia, jednocześnie pragnąc siły i władzy równej Bogu. Z jednej strony, jego aspiracje wydają się szlachetne i oparte na dążeniu do dobra wspólnego, z drugiej – są przejawem pychy i uzurpacji boskiej roli. Konrad w swoim "Wielkiej Improwizacji" przeżywa konflikt między dążeniem do doskonałości a słabością ludzkiej natury. Jest pełen pasji i buntu przeciw niesprawiedliwości, co nie pozwala mu na zgodę z samym sobą, ukazując tym samym podstawowy paradoks ludzkiej egzystencji: idealizm zderzający się z ograniczeniami rzeczywistości.

Kolejnym przykładem z literatury polskiej jest „Lalka” Bolesława Prusa. Powieść ta przedstawia wieloaspektowy portret ludzkich sprzeczności przez postać Stanisława Wokulskiego. Bohater ten rozdarty jest między miłością do Izabeli Łęckiej a pragnieniem osiągnięcia sukcesu materialnego. Z jednej strony Wokulski jest człowiekiem czynu – przedsiębiorcą, który jest w stanie poświęcić swoje ambicje naukowe dla przemian społecznych. Z drugiej jednak strony jest romantykiem, idealistą wierzącym w siłę miłości, co niejednokrotnie prowadzi go do zguby. Jego działania są nieustannie motywowane sprzecznościami między sercem a rozumem, romantyzmem a pozytywizmem, co czyni go postacią głęboko ludzką i wielowymiarową.

W literackich opisach sprzeczności odnajdujemy także filozoficzne konteksty rozważań nad naturą człowieka. Fryderyk Nietzsche w swoim dziele „Tako rzecze Zaratustra” podkreśla dwoistość natury ludzkiej poprzez koncepcję nadczłowieka. Według Nietzschego, człowiek przeżywa wewnętrzny konflikt pomiędzy instynktownymi popędami a racjonalnym umysłem. Nadczłowiek, zgodnie z jego filozofią, jest tym, który potrafi zintegrować te przeciwstawne aspekty w jedno spójne „ja”, przekraczając ludzkie ograniczenia. Przykład Nietzschego pokazuje, że sprzeczności w człowieku nie są tylko udręką, ale również mogą stać się źródłem jego siły.

Psychologia Zygmunta Freuda również traktuje o sprzecznościach tkwiących w ludzkiej naturze. Freud wprowadza teorię konfliktu między id, ego a superego, opisując wewnętrzne zmagania człowieka między popędami, moralnością a realnym światem. Według Freuda, naturalne instynkty często pozostają w sprzeczności z narzuconymi normami społecznymi, co prowadzi do nieuniknionego wewnętrznego konfliktu. Ostatecznie Freud wskazuje, że dążenie do zrozumienia tych przeciwieństw jest kluczem do pełniejszego poznania samego siebie.

Zastosowanie w literaturze i filozofii tych licznych koncepcji ukazuje, że człowiek jest istotą niezwykle złożoną, pełną sprzeczności, które stanowią zarówno przeszkodę, jak i siłę napędową w jego rozwoju. Wierność sobie, walka z przeciwnościami i poszukiwanie harmonii w chaosie sprzeczności są kluczowymi elementami w rozważaniach nad ludzką naturą. Literatura, poprzez swoje postacie i historie, oraz filozofia i psychologia, jako teorie interpretujące rzeczywistość, ukazują uniwersalne prawdy o człowieku, będąc światłem w mrokach złożoności naszej egzystencji. Właśnie dlatego, zgłębianie tych sprzeczności staje się nie tylko zadaniem każdego z nas, ale również fascynującą przygodą w poszukiwaniu prawdy o sobie samym.