Rozprawka: Czy są takie sytuacje życiowe, w których kłamstwo może być usprawiedliwione pod względem moralnym? Analiza na podstawie lektury 'Oskar i pani Róża' oraz innego utworu literackiego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.01.2026 o 8:02

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 20.01.2025 o 17:45

W życiu każdego człowieka przychodzą momenty, w których musi on zmierzyć się z wyborami związanymi z etyką i moralnością. Jednym z takich dylematów jest kwestia prawdomówności oraz sytuacji, w których kłamstwo może być uznane za moralnie usprawiedliwione. Na podstawie lektury "Oskar i pani Róża" Érica-Emmanuela Schmitta oraz powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego postaram się udowodnić, że istnieją okoliczności, w których kłamstwo może być uzasadnione moralnie.

Książka "Oskar i pani Róża" opowiada o chłopcu imieniem Oskar, który choruje na nieuleczalną chorobę i spędza swoje ostatnie dni w szpitalu dziecięcym. W tej trudnej sytuacji, opiekunka, pani Róża, proponuje mu nietypową formę spędzania czasu — pisanie listów do Boga. Jednym z elementów ich relacji jest pewnego rodzaju umowa milczenia i fałszu. Pani Róża nie mówi Oskarowi całej prawdy o jego stanie zdrowia, ukrywa pewne informacje, starając się, aby chłopiec doświadczył swoich dni w sposób bardziej znośny i pełen radości. Kłamstwo, które stosuje, nie jest wynikiem złej intencji, lecz próbą stworzenia Oskarowi choć trochę lepszej rzeczywistości.

Warto zastanowić się, czy działanie pani Róży jest moralnie uzasadnione. W kontekście jej postępowania można odwołać się do filozofii utylitaryzmu, która zakłada, że moralność danego czynu zależy od jego konsekwencji i potencjalnych korzyści. W przypadku pani Róży, jej delikatne kłamstwa sprawiają, że Oskar jest w stanie przeżyć swoje ostatnie dni w pełnym uśmiechu środowisku, pozbawionym ciągłego lęku o przyszłość. Jej intencje wskazują na próbę minimalizacji cierpienia chłopca i uczynienia jego życia bardziej wartościowym w trudnym czasie. Można więc stwierdzić, że w tej sytuacji kłamstwo staje się aktem współczucia i empatii, a zatem znajduje moralne usprawiedliwienie.

W powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego kłamstwo pojawia się w zupełnie innym kontekście, lecz także może być przedmiotem rozważań moralnych. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, jest studentem żyjącym w skrajnej biedzie, który decyduje się na zamordowanie starej lichwiarki. Choć jego motywacja jest złożona, jednym z jej elementów jest przekonanie, że przywłaszczenie sobie nędznego mienia lichwiarki przyniesie światu więcej dobra niż jej dalsze życie.

Raskolnikow popełnia zbrodnię, która jest dla niego zarówno fizycznym, jak i moralnym przestępstwem, po którym poddaje się wewnętrznej walce i kryzysowi wartości. Kłamstwo towarzyszy mu nieustannie — zarówno w formie ukrywania swojego czynu przed światem, jak i przed samym sobą. W jego przypadku kłamstwo jest jednak działaniem o charakterze autodestrukcyjnym, które prowadzi do jego upadku i moralnej degradacji. Raskolnikow zdaje sobie sprawę, że kłamstwo, które uzasadniał sobie logiką działania "dla większego dobra", w rzeczywistości przynosi więcej zła. Jego przypadek pokazuje, że nie każde kłamstwo, nawet mające szlachetne cele, może być moralnie usprawiedliwione.

Podsumowując, analiza obu dzieł literackich ujawnia, że moralność kłamstwa jest złożonym problemem, który wymaga indywidualnej analizy i oceny w kontekście danej sytuacji. W "Oskarze i pani Róży" kłamstwo przybiera formę ochrony i empatii, które można etycznie uzasadnić intencją minimalizacji cierpienia i podtrzymywania radości u schyłku życia chłopca. Z kolei w "Zbrodni i karze" działanie Raskolnikowa ukazuje, jak kłamstwo może prowadzić do jeszcze większego zła, mimo chęci osiągnięcia dobra.

Z tych obserwacji wynika, że moralność kłamstwa zależy od motywacji, konsekwencji oraz kontekstu, w jakim jest stosowane. Kłamstwo w określonych sytuacjach życiowych, takich jak ochrona czyjegoś zdrowia emocjonalnego lub psychicznego, może być usprawiedliwione etycznie, o ile jego celem jest rzeczywiście dobro drugiego człowieka. Jednak pozostaje to zawsze kwestią osobistego sumienia i odpowiedzialności moralnej, którą każdy musi rozważyć indywidualnie.